Những năm qua, lĩnh vực nghề và làng nghề ở Thái Bình có bước phát triển khá nhanh và toàn diện tạo việc làm cho hàng nghìn lao động nông thôn. Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển đó là vấn đề ô nhiễm môi trường tại các làng nghề.

Hiện, toàn tỉnh có 229 làng nghề, 100% số xã đều có nghề, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho 150 ngàn lao động, đóng góp 20% giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh. Hầu hết các làng nghề đang đối mặt với ô nhiễm môi trường; trong đó các dạng ô nhiễm chủ yếu là ô nhiễm môi trường không khí, nước, đất... Nguyên nhân chính là do các làng nghề có quy mô sản xuất nhỏ lẻ theo từng gia đình; hệ thống xử lý nước thải chưa đầu tư phù hợp; làng nghề xen lẫn khu dân cư; phần lớn các chất thải không được thu gom, xử lý mà xả thẳng vào môi trường.

Ô nhiễm môi trường làng nghề là “thủ phạm” chính làm gia tăng tỷ lệ người mắc bệnh đang lao động, sinh sống tại các làng nghề đó và tỷ lệ này có xu hướng tăng nhanh trong những năm gần đây. Hưng Hà là một trong các huyện có nhiều làng nghề nổi tiếng như: Làng Hới xã Tân Lễ với nghề dệt chiếu, làng Mẹo xã Phương La có nghề dệt vải, làng Diệc có nghề làm mộc... Các nghề này đã góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống nhân dân, làm thay đổi diện mạo các vùng quê. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển kinh tế chính là vấn đề ô nhiễm môi trường đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sức khỏe của người dân nơi đây. Hay nguồn nước tại làng nghề chạm bạc Đồng Xâm, xã Lê Lợi, huyện Kiến Xương cũng đang bị ô nhiễm nặng. Với gần 200 cơ sở chạm bạc, trong khi lại không có nhà máy xử lý nước thải nên nguồn nước được thải thẳng xuống ao, hồ gây ô nhiễm môi trường trầm trọng, với rất nhiều thành phần độc hại, như: kẽm, chì... vượt tiêu chuẩn cho phép.

Để giảm ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng những năm qua Sở Tài nguyên Môi trường đã phối hợp với các ngành chức năng và các địa phương trên địa bàn triển khai nhiều giải pháp giúp làng nghề khắc phục tình trạng ô nhiễm như: Đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người dân trước, trong và sau khi sản xuất; vận động các hộ sản xuất, kinh doanh ở các làng nghề đầu tư công nghệ, thiết bị mới không ảnh hưởng đến môi trường; xây dựng một số trạm xử lý nước thải ở các làng nghề (làng Mẹo xã Thái Phương, Hưng Hà)... Tuy nhiên, ô nhiễm môi trường làng nghề vẫn trong tình trạng báo động, các làng nghề vẫn tiếp tục sống chung với ô nhiễm. Để cân bằng được giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường (BVMT) là một bài toán khó. Mỗi hộ dân một ngày thu lãi khoảng vài chục đến vài trăm ngàn đồng từ nghề truyền thống nhưng để xây dựng được khu xử lý nước thải phải tốn hàng tỷ đồng. Ngân sách tỉnh chi hỗ trợ phát triển làng nghề hàng năm còn ít. Đây cũng là bài toán khó có lời giải cho các nhà quản lý cũng như chính quyền địa phương.          

Nhằm phát triển, bảo tồn các giá trị văn hóa mà làng nghề đem lại, đồng thời bảo đảm công ăn việc làm cho một lượng lớn lao động nông thôn, thì Nhà nước cần sớm có chính sách cho khu vực làng nghề, theo đó cần bổ sung vào hệ thống văn bản pháp lý của Trung ương và địa phương về công tác BVMT làng nghề. Đồng thời tăng cường các hoạt động giáo dục nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, trách nhiệm của cơ quan quản lý và chế tài xử phạt các hành vi gây ô nhiễm của cơ sở sản xuất; cần có quy định cụ thể về trách nhiệm và phân cấp công tác quản lý môi trường làng nghề cho một bộ, ngành cụ thể. Tích cực vận động các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đầu tư công nghệ hiện đại, kết hợp xây dựng hệ thống xử lý nước thải, chất thải.

Bên cạnh đó, các địa phương cần tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân làng nghề về bảo vệ môi trường; khuyến khích các tổ chức đoàn thể, cá nhân tham gia BVMT và đặc biệt phải có chế tài xử phát đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi gây tổn hại môi trường làng nghề. Nhưng, quan trọng nhất vẫn là ý thức của người dân, không vì lợi ích trước mắt mà xem nhẹ môi trường.       

Để các làng nghề phát triển ổn định, hiệu quả, bền vững, thời gian tới tỉnh cần tiếp tục triển khai xử lý ô nhiễm môi trường tại các làng nghề có mức độ ô nhiễm cao; nhanh chóng đưa các làng nghề gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng vào các cụm công nghiệp làng nghề đã được quy hoạch... góp phần cải thiện môi trường, nâng cao sức khỏe người dân sống xung quanh các làng nghề.

            Bài, ảnh: Minh Nguyệt