Lần nào cũng vậy, cứ nghe ai hát “Hôm qua em đi chùa Hương, hoa cỏ còn mờ hơi sương...” lòng tôi lại rộn rã niềm vui. Tôi chưa một lần được trẩy hội chùa Hương, chỉ nghe người đi về kể đã thấy mê đắm.

Mùa xuân về, mưa giăng và nắng hửng, vạn vật nảy nở sinh sôi. Màu xanh tràn đầy và hương hoa thơm ngát... Đất nước mình lại đang bước vào những mùa xuân của những năm đầu thế kỷ 21 -  thế kỷ của những đổi thay diệu kỳ – đất nước tiến lên giàu mạnh, nhân dân ấm no hạnh phúc.

Mùa xuân lại là hội mở ở nhiều nơi. Hội nào cũng có nét độc đáo và linh thiêng.

Chỉ một huyện Vũ Thư – Thái Bình đã có các hội Chùa Keo, hội Bổng Điền, hội Miếu Hai Thôn, hội Lạng...

Trước khi đi hội chùa Hương, tháng ba âm lịch để thắp hương sùng kính công chúa Liễu Hạnh – một bà chúa nước Nam và chiêm ngưỡng thắng cảnh danh lam tuyệt vời của “Nam thiên đệ nhất động”, tôi và các bạn cùng trẩy hội Lạng.

Năm 1999, những người quê Song Lãng đi lập nghiệp ở mọi miền đất nước và nhiều người ở nước ngoài công đức về quê, xã đứng ra xây dựng phật đài quan âm đặt trên núi non bộ giữa hồ nước trước cửa chùa để khách thập phương vào phật đài dâng hương.

Nhiều đời ở Vũ Thư truyền lại: Đức Thánh làng Lạng là ngài Đỗ Đô, Công Đại Vương, một vị thiền sư nổi tiếng của triều Lý, pháp danh của ngài là Đại Ma Thiền Sư, là một trong An Nam tam thánh. Ngài là người học rộng, tài cao, văn võ song toàn, có công giúp ba đời vua Lý kinh bang tế thế, có nhiều kế sách đánh đuổi giặc ngoại xâm, dẹp tan nội phản, vỗ về yên dân.

Theo lệ cũ, hai năm một lần nhân dân Song Lang mở hội nhân ngày sinh của ông, từ mồng 6 đến 12 tháng Giêng âm lịch với nhiều nghi lễ và phong tục độc đáo.

Trước cửa đền thượng rực rỡ cờ ngũ sắc, tán tía, tán vàng, lạng dù của 12 giáp phấp phới bay và reo vui trong gió xuân, bao quanh một cây phướn rất lớn.

Mái đền chói lọi dòng chữ vàng của hai bức đại tự “Thiên hạ Thái Bình” và “Thánh cung vạn tuế”. Khi ba hồi chiêng và trống vang lên, lễ rước kiệu bắt đầu: mọi người tụ tập, chen lấn trên quãng đường dài mấy cây số, xem ngắm những lọng đình, kiệu vàng, bát công... do các “phù gia” áo đỏ, áo xanh, khăn điều, dây lưng lục khiêng. Rồi cờ lọng phần phật, sáo đàn réo rắt, nghi trướng uy nghiêm, loa dịch vang vọng và hương trầm nghi ngút.

Đám rước đi đến đâu, rắc hoa đến đấy. Đó là loại hoa mào đỏ và trắng (có tên xích đông nam, xích đông nữ). Theo các nhà pháp thuật, ma thuật thì loại hoa này có phép chặn đường, triệt lộ các loại ma quỷ. Khi rước đến cầu Vương, người ta làm lễ yểm và tán hoa lần cuối. Nhiều người tin rằng nhờ sự yểm trợ đó, các loại ma quỷ sẽ không dám bén mảng đến quấy rầy vùng “địa linh” này.

Ngoài tế lễ, hát chèo, đánh cờ... như nhiều lễ hội khác, người về dự hội Lạng còn thấy những lời thú vị thể hiện qua hai câu ca dao truyền miệng:

“Gái làng giỏi sắp cỗ chay

Giai làng vật võ làm say lòng người”

Thờ vị thiền sư, hội Lạng không thể thiếu cỗ chay và chủ yếu là cỗ chay. Cỗ ở đây làm cầu kỳ độc đáo hơn các nơi khác. Từ bột gạo nếp, đường mật, đỗ vừng, hạt bầu, hạt bí và một số hương liệu thảo mộc khác. Những cô gái làng Lạng đã chế biến thành ba loại cỗ chính: cỗ cái, cỗ cơm và cỗ nước.

Mâm cỗ cái, gọi là mâm nhưng cỗ bày kín mặt án thư lớn, gồm bánh gai, bánh đường, bánh chưng, chè lam, đường cát, bánh dày và mứt.

Cỗ cơm gồm các món: giò (giò mỡ, giò thủ, giò cuộn), nem, mọc, chả quế, chả chim, cá rán.

Cỗ nước có bánh chưng, xôi vò, chè đường, bánh trôi.

Những khúc chả quế sức nức hương thơm... nhìn như cỗ mặn. Rồi phượng hoàng thư, long chầu nguyệt... tinh tế, mềm mại nằm trên những chiếc bánh, ai cũng phải tấm tắc khen sự tài ba của người làng Lạng. Ở đây còn loại mứt đặc sản cũng chế biến từ bột nếp, men rượu, bột gấc, gừng... ủ kỹ, giã nhỏ, thái vuông như hạt xúc xắc rồi đem rang nhỏ lửa phổng tròn như viên bi ăn thấy đủ mùi: chua, cay, ngọt, thơm... không thể lẫn với bất kỳ loại mứt nào.

Theo lệ cũ, gạo làm cỗ chay phải thuộc loại dẻo thơm, nếp cái, nếp hoa vàng. Trước khi gặt, phải chọn tại ruộng, loại bỏ bông lẫn, bông sâu. Gặt về chỉ suốt tay chứ không trục đập, làm giập gạo. Gạo giã thật kỹ, chỉ còn lõi, trắng trong. Chọn bỏ hạt gẫy, hạt lẫn còn sót rồi mới đem rang giã bột.

Người được giao làm các loại bánh rất thanh lịch. Trước đó một thời gian phải kiêng chung đụng nam nữ, kiêng ăn tỏi và thịt chó...; tay cắt hết đầu móng đen, rửa nhiều lần, lần cuối giội nước ngũ vị hương; áo quần, thân thể, đầu tóc phải tắm gội sạch. Đó là quy định chung nhưng cũng là tấm lòng của dân đối với sư tăng tổ, nên tự nguyện thực hiện. Nếu làm được cỗ thanh lịch ngon được giải của làng.

Cỗ chay là sản phẩm độc đáo vừa dân dã lại vừa đậm đà bản sắc tình quê mỗi khi xuân về là làng mở hội.

Làng Lạng còn là một lò vật cổ truyền. Từ xưa và đến tận hôm nay, đô vật làng Lạng vẫn chiến thắng, giành các giải cao trong các xới vật trong và ngoài tỉnh. Cách đây không lâu, người ta đào tại vùng này được một số tượng đồng, biểu tượng cho đô vật làng Lạng. Trong số đó có những tượng “lão đô” cường tráng, tóc búi sau gáy, râu dài, quần cộc, thắt lưng buông thả phía trước, cơ bắp cuồn cuộn đang ở thế vào xới “xe đũi”.

Mời các bạn xa gần cùng tôi về dự hội Lạng vào những ngày đầu xuân năm nay, để tỏ lòng sùng kính vị thiền sư danh tiếng của đất Việt, để chiêm ngưỡng thắng cảnh danh lam và cùng để chung vui, thưởng thức những lễ nghi cổ truyền, những đặc sản của đất Ngoại Lãng Trang. Nhất định bạn hào hứng và gặp nhiều may mắn.

Thúy Mai

(Thành phố Thái Bình)