Sáu lăm năm vâng lời Bác Hồ dạy: “Trong công tác xét xử phải công bằng, liêm khiết, trong sạch như thế vẫn chưa đủ; không chỉ hạn chế hoạt động của mình trong khung tòa án, phải gần dân, hiểu dân, học dân. Giúp dân, học dân  để giúp mình thêm liêm khiết, công bằng”.

Ngày 13 tháng 9, cách đây tròn 65 năm sắc lệnh số 33 do Hồ Chủ tịch ký thiết lập các Tòa án quân sự cách mạng ở cả ba miền Bắc, Trung, Namon> với nhiệm vụ: Xét xử những người phạm tội có phương hại đến nền độc lập của nước Việt Namon> dân chủ cộng hòa. Ngày đó, đánh dấu sự ra đời của ngành Tòa án Việt Nam. ở Thái Bình, sau khi khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 giành thắng lợi, ủy ban cách mạng lâm thời tỉnh được thành lập và tòa án nhân dân cách mạng tỉnh cũng được ra đời để xét xử những tên việt gian phản động, bảo vệ chính quyền non trẻ.

Theo thời gian và yêu cầu đặt ra của tình hình cách mạng, bộ máy tổ chức, tên gọi và chức năng nhiệm vụ có thay đổi. Song vị trí, vai trò và trọng trách mà chính phủ giao cho, ngành Tòa án vẫn là những người giữ cán cân công lý. Năm 1960, Quốc hội khóa II (kỳ họp thứ nhất) thông qua Luật tổ chức TAND - đánh dấu bước phát triển quan trọng của ngành Tòa án. Tòa án đệ nhị ở cấp tỉnh 1949 có 5 phòng, đảm nhiệm đồng thời hai chức năng công tố và xét xử.

Năm 1951 Tòa  án tỉnh và 12 TAND huyện được chính thức thành lập. Năm 1969 do sáp nhập các huyện tổ chức bộ máy còn 7 TAND huyện và một thị xã; biên chế lúc đó có 76 người. Sau giải phóng miền Namon>, TAND Thái Bình cử 29 cán bộ lên công tác ở Tòa án tối cao vào công tác ở tòa án các tỉnh phía nam. Năm 1980, tòa án tỉnh được kiện toàn đủ 32 biên chế, mỗi tòa án nhân dân huyện, thị có 7 biên chế: Toàn ngành có 88 cán bộ, 28 nữ. Đến nay, đã tăng lên 165 biên chế gồm: 16 thẩm phán tỉnh, 54 thẩm phán huyện, 8 thẩm tra viên, 68 thư ký... tất cả có trình độ tốt nghiệp Đại học Luật, có 10 thạc sĩ.

65 năm cùng với sự phát triển của đất nước, ngành Tòa án cũng lớn lên và trưởng thành nhanh chóng, không chỉ số lượng cán bộ, chất lượng chuyên môn... mà từng bước  được giao thẩm quyền phán quyết cao hơn, trách nhiệm nặng nề hơn. Từ năm 2005 đến nay, ngành Tòa án Thái Bình tập trung cao độ và phấn đấu nỗ lực để thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của chiến lược cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết 49 của Bộ chính trị, chương trình hành  động của TAND tối cao và của Tỉnh ủy, ngành Tòa án Thái Bình đã hoàn thành sớm trước hai năm việc giao thẩm quyền xét xử mới về hình sự và dân sự cho các TAND huyện, thành phố trong tỉnh.

Các TAND huyện, thành phố đã có bước trưởng thành nhanh chóng, đảm nhận việc xét xử cả đối với các vụ án hình sự rất nghiêm trọng có mức án tối đa 15 năm. Nhiệm vụ đặt ra cho tòa án tỉnh lúc này chủ yếu là xét xử phúc thẩm, xử sơ thẩm các tội phạm an ninh quốc gia, các tội đặc biệt nghiêm trọng và một số loại tội phức tạp mà luật quy định. Xử sơ thẩm các vụ án dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động có nhân tố nước ngoài và những vụ khiếu kiện hành chính.

Không hiểu do định mệnh hay ngẫu nhiên, mà trên đất nước này có loại án đặc biệt nghiêm trọng nào, thì ở Thái Bình đều có như vậy. Và lịch sử lại giao cho những cán bộ công chức tòa án Thái Bình phán xét và định tội, theo nguyên tắc: Không oan sai, không để lọt tội. Ngoại trừ những vụ án ma túy, giết người, cướp của ở tỉnh nào cũng có. Song, án điểm, án xâm phạm an ninh quốc gia thì chỉ một vài nơi có và Thái Bình là địa phương có loại án này.

Điển hình là vụ án buôn bán hóa đơn thuế GTGT năm 2004 và vụ án T.A.K phạm tội nhằm lật đổ chính quyền nhân dân năm 2009. Những vụ án được dư luận xã hội và báo giới trong nước, nước ngoài quan tâm. Kết thúc mỗi phiên tòa, thêm một lần khẳng định bản lĩnh, ý chí, năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, thẩm phán... dày dạn thêm, vững vàng thêm.

Có dịp ngồi tâm sự với Chánh án TAND tỉnh Nguyễn Hữu Dưỡng, mới thấy cái nghề này cũng khắc nghiệt, phải lao tâm khổ tứ, để khi nhân danh nước CHXHCNVN đưa ra phán quyết cuối cùng phải được “tâm phục khẩu phục”. Vẫn theo anh Dưỡng tâm sự thì những năm gần đây, hàng năm các tòa án trong tỉnh xét xử từ 2000 đến 2200 vụ án các loại, trong khi đó có 70 thẩm phán.

Nhưng, hàng năm  tỷ lệ xét xử các vụ án về hình sự đều đạt 98% trở lên; các loại án khác đạt 95% trở lên. Từ khi có Nghị quyết 08 thì chất lượng xét xử càng được nâng cao, không có vụ nào bị xét xử oan. Tỷ lệ án hủy và cải sửa hàng năm thuộc loại thấp nhất trong toàn quốc (0,5% án hủy, 2,5% án bị cải sửa). Ghi nhận công lao đóng góp và thành tích đạt được.

 Đảng và Nhà nước đã giành cho ngành Tòa án Thái Bình nhiều vinh dự và phần thưởng cao quý: TAND tỉnh được tặng thưởng ba huân chương lao động hạng ba, nhì, nhất. Tòa hình sự và TAND các huyện Tiền Hải, Vũ Thư, Thành phố được tặng Huân chương lao động hạng ba. Chỉ tính trong 10 năm lại đây, TAND tỉnh  5 năm được tặng cờ thi đua của Tòa án nhân dân tối cao hai năm được tặng cờ thi đua của Chính phủ, được Tỉnh ủy  - HĐND - UBND tỉnh tặng cờ: “Đơn vị gương mẫu về mọi mặt”; Cờ thi đua của TAND tối cao cho các đơn vị trong ngành. Ba cá nhân được tặng thưởng Huân chương Độc lập, 34 huân chương kháng chiến; 36 đồng chí nhận Huân, huy chương chống Mỹ, nhiều cá nhân được tặng Huân chương lao động và danh hiệu CSTĐ cấp ngành.

65 năm kết tinh những thành tựu to lớn, làm dày thêm trang sử hào hùng. Cùng với những danh hiệu cao quý toàn ngành Tòa án Thái Bình đoàn kết một lòng, sắt son lời nguyện thề: “Nắm vững pháp luật, xét xử công minh, vì nước vì dân, tận tâm phục vụ”.

 Phạm Viết Thanh