Chiều ngày 18/8/1945, đã ghi dấu mốc son trong trang sử của địa phương khi Việt Minh đã huy động đông đảo quần chúng những làng lân cận phủ Thái Ninh, cùng với lực lượng tự vệ chiến đấu tiến vào phủ đường tuyên bố giành chính quyền Việt Minh đã tập trung các viên chức quan lại cũ để tuyên bố xóa bỏ ngụy quyền, lập Ủy ban cách mạng lâm thời phủ Thái Ninh. Cuộc khởi nghĩa ở phủ Thái Ninh – nơi đầu tiên trong tỉnh nổi dậy khởi nghĩa đã giành thắng lợi. Lá cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới trên cổng phủ ở phố Châu Giang, báo hiệu chính quyền đã về tay nhân dân. Sau đó, lực lượng tự vệ của ta đã tiếp quản và bảo vệ toàn bộ khu vực phủ đường Thái Ninh. Tin khởi nghĩa ở phủ Thái Ninh thắng lợi truyền đi nhanh chóng, quần chúng khắp nơi trong phủ bừng bừng khí thế phấn khởi, nô nức kéo về phố phủ chào mừng thắng lợi. Cán bộ Việt Minh ba tổng ven biển Thái Ninh là Thần Huống, Lễ Thần, Tân Bồi... dưới sự lãnh đạo của đồng chí Giang Ðức Tuệ đã tổ chức quần chúng cướp chính quyền ở khu ba tổng.

Tối ngày 19/8 hàng nghìn quần chúng cách mạng thuộc các làng khu ba tổng đã tập trung ở Gồ Voi (làng Vũ Biên) làm lễ tế cờ. Mọi người dự mít tinh nghe lời kêu gọi của Việt Minh, nổi dậy giành chính quyền, xóa bỏ mọi xiềng xích của chế độ thực dân phong kiến. Sáng sớm ngày 20/8/1945, hàng nghìn quần chúng cách mạng khu ba tổng lại tập trung tại Gồ Voi nghe đồng chí Giang Ðức Tuệ diễn thuyết, kêu gọi toàn dân đoàn kết đứng lên đập tan chính quyền tay sai thân Nhật, thành lập Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời khu ba tổng.

Trong ngày 19/8/1945, nhân dân các làng thuộc các tổng Ðông Hồ, Hóa Tài, Hạ Ðồng, An Tiêm đã kéo lên đò Mom tham gia giành chính quyền ở huyện Ðông Quan. Sáng ngày 20/8/1945 theo lệnh khởi nghĩa của Tỉnh ủy, đồng chí Ðỗ Thị Hạnh cùng huyện bộ Việt Minh Thụy Anh đã nhanh chóng tập hợp lực lượng cách mạng ở các làng An Ðịnh. Văn Tràng, Kha Lý, Hạc Ngang, Cao Dương khéo về huyện lỵ Thụy Anh. Cùng lúc đó quần chúng cách mạng ở các làng Quang Lang, Tam Ðồng, Vạn Xuân, Phấn Vũ, Tri Chỉ, Chỉ Bồ, An Cố, Tu Trình, Diêm Ðiền, Hổ Ðộ đã tập trung độ 2.000 người, mang vũ khí, giương cờ đỏ sao vàng và băng khẩu hiệu kéo về huyện lỵ, vừa đi vừa hô vang khẩu hiệu: “Ðả đảo chính phủ Nam Triều. Ðả đảo chính phủ bù nhìn thân Nhật. Ðả đảo Hán gian, đả đảo Việt gian. Việt Namon> độc lập Vạn Tuế”. Trước sức mạnh như vũ bão của cách mạng, tri huyện Thụy Anh – Nguyễn Ðình Duy mất hết tinh thần, vội vàng ra lệnh cho bọn thừa phái, lục sự tập trung ấn tín, tài liệu, vũ khí nộp cho lực lượng cách mạng và bàn giao toàn bộ huyện đường cho lực lượng Việt Minh.

Nắm được chính quyền ở huyện Thụy Anh ngày 22/8/1945, các đồng chí lãnh đạo khởi nghĩa của huyện quyết định tổ chức cuộc mít tinh lớn tại Ðình Quang Lang. Hàng nghìn quần chúng khắp nơi trong huyện nô nức đến chào mừng chính quyền cách mạng. Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời huyện Thụy Anh do đồng chí Nguyễn Ðức Nhu làm chủ tịch và Ủy ban Mặt trận Việt Minh huyện do đồng chí Nguyễn Công Phú làm chủ nhiệm được thành lập và ra mắt trước toàn dân. Sau cuộc mít tinh chào mừng thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở huyện, các đoàn quân cách mạng tỏa về địa phương tiếp tục giành chính quyền ở các làng, xã và vận động nhân dân bắt tay vào công cuộc đấu tranh giữ vững thành quả của cách mạng Tháng Tám.

Bài học giành chính quyền trong cách mạng Tháng Tám của nhân dân Thái Ninh và Thụy Anh là do sự lãnh đạo đúng đắn sáng suốt, kịp thời của Tỉnh ủy Thái Bình của Huyện bộ Việt Minh Thái Ninh và Thụy Anh. Các đồng chí cán bộ, đảng viên, cán bộ Việt Minh các cấp đã dựa vào đường lối của Ðảng, những chỉ thị, nghị quyết của cấp trên; biết vận dụng sáng tạo, phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương, đề ra được những chủ trương và nhiệm vụ đúng đắn, kịp thời.

Ðó là thắng lợi của sự kết hợp những điều kiện chủ quan và điều kiện khách quan của cách mạng. Là sự kết hợp chặt chẽ giữa hai nhiệm vụ chống đế quốc và chống phong kiến. Phản ánh đúng quy luật phát triển khách quan của cách mạng ở địa phương, đáp ứng những đòi hỏi cơ bản cấp bách và nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân. Sau ngày cách mạng thành công cùng với nhân dân trong tỉnh và cả nước, nhân dân Thái Ninh và Thụy Anh bước vào một thời kỳ mới, thời kỳ xây dựng và củng cố bảo vệ chính quyền cách mạng, đập tan âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù bên trong, bên ngoài, diệt giặc đói, giặc dốt và chuẩn bị sẵn sàng về mọi mặt để bước vào cuộc kháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp và cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ thống nhất đất nước, giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Ngày nay, trong công cuộc đổi mới, Ðảng bộ và nhân dân Thái Thụy, tiếp nối truyền thống kiên cường chống giặc ngoại xâm của Thái Ninh và Thụy Anh, đang vững vàng viết tiếp trang sử mới của sự nghiệp phát triển đất nước, vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, dân chủ công bằng và văn minh.

(Dựa theo tài liệu lịch sử Ðảng bộ Thái Thụy 1927 – 2005)

Phạm Viết Thanh

(Báo Công Thương)