Chính quyền địa phương và các hộ chăn nuôi không nên để "mất bò mới lo làm chuồng", không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho chính mình, mà Nhà nước cũng tốn không ít ngân sách cho việc dập dịch và hỗ trợ hộ chăn nuôi có gia súc, gia cầm bị chết, tiêu hủy.

Trong những ngày trung tuần tháng 4 về xã Vũ Hòa, chúng tôi thấy việc phòng chống dịch bệnh tai xanh ở lợn được các cấp, ngành, địa phương và hộ chăn nuôi thực hiện khá nghiêm túc. Các điểm đầu mối giao thông đều được chắn Barie với tấm biển "Chốt kiểm dịch"; các loại ô tô đều được phun hóa chất khử trùng trước khi vào địa bàn xã; việc vận chuyển lợn ra vào xã đều được kiểm soát chặt chẽ theo phương châm "nội bất xuất, ngoại bất nhập"… Việc quyết liệt phòng chống bệnh tai xanh ở lợn không để lây lan ra diện rộng là điều đáng mừng, song thẳng thắn nhìn nhận lại công việc này không khác gì mất bò mới lo làm chuồng.

Tháng 9/2012 Vũ Hòa đã để xảy ra dịch cúm H5N1 trên gia cầm. Cụ thể trên đàn vịt Triết Giang nuôi giai đoạn hậu bị của hộ ông Nguyễn Văn Nghĩa, thôn 4, với biểu hiện ốm, tiêu chảy, phân trắng, phân xanh và có triệu chứng thần kinh dẫn đến chết. Tại thời điểm này, hộ ông Nghĩa có 953 con vịt, sau khi Chi cục Thú y khám mổ, lấy mẫu xét nghiệm gửi cơ quan thú y vùng II, kết quả cho thấy vịt dương tính với vi rút cúm H5N1. Ông Phạm Văn Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Vũ Hòa cho biết: Hộ ông Nghĩa có truyền thống nuôi vịt, mỗi lứa nuôi hàng trăm con; trước khi xảy ra dịch cúm H5N1, ông Nghĩa có mua 400 con vịt giá rẻ từ Nam Định về nuôi; đàn vịt này đã bị cúm nên đây là nguyên nhân chính dẫn đến việc phát sinh dịch bệnh. Thực tế cho thấy, Vũ Hòa không phải là địa phương phát triển mạnh về chăn nuôi, toàn xã có khoảng 534/2.000 hộ nuôi lợn, với tổng đàn trên 1.600 con; hầu hết các hộ đều nuôi gia cầm, nhưng không lớn, chỉ từ 5 -10 con, cá biệt có vài hộ nuôi đến 1 nghìn con, nhưng lại là địa phương hay xảy ra dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm. Tuy nhiên, Vũ Hòa lại phát triển khá mạnh về buôn bán, giết mổ lợn, toàn xã có 50 hộ làm nghề này, với 4 điểm tập kết thu mua; bình quân 1 ngày có khoảng 100 xe ô tô lớn nhỏ ra vào địa bàn xã để chở từ 1.000 đến 1.500 con lợn các nơi về, sau đó lại chở đi tỉnh ngoài và xuất sang Trung Quốc.

Ông Phạm Văn Bình cho biết: Do Vũ Hòa nằm gần bến đò Cát của xã Vũ Vân, là một trong những bến đò chính để các hộ dân ở đây đi lại trao đổi, mua bán với các địa phương của tỉnh Nam Định; trong những ngày chưa có dịch tai xanh, những hộ buôn bán, giết mổ lợn hầu như không bao giờ bị kiểm tra, kiểm soát số lợn vận chuyển vào địa phương; chính vì vậy, mỗi khi dịch bệnh phát sinh trên đàn gia súc, gia cầm, cơ bản là do các hộ dân đem từ tỉnh ngoài vào. Tính đến ngày 14/4, Vũ Hòa có 129 con lợn mắc bệnh tai xanh ở 65 hộ của 5 thôn. Ông Bùi Công Thể ở thôn I, xã Vũ Hòa cho biết: "Nhà tôi có 2 con lợn nái, 8 con lợn choai và 15 con lợn sữa bị bệnh tai xanh, hiện đã chết 1 lợn nái và 15 con lợn sữa; trước khi xảy ra dịch, số lợn này chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh tai xanh; loại vắc xin này không nằm trong diện được hỗ trợ, đồng thời tiền mua vắc xin đắt (37 nghìn đồng/ liều) nên có năm tiêm, có năm không". Ông Vũ Văn Ba, Trưởng ban Chăn nuôi thú y xã cho biết: Hàng năm, việc tiêm phòng 3 bệnh đỏ cho đàn gia súc được triển khai đồng bộ, kết quả tiêm đạt khá cao, trên 80% so với số gia súc trong diện phải tiêm; tuy nhiên, hầu hết các hộ chăn nuôi đều không tiêm vắc xin tai xanh, do không được hỗ trợ về kinh phí.

Đối với xã Vũ Vân,   chăn nuôi phát triển khá mạnh, giá trị hàng năm chiếm tới 24% so với tổng giá trị sản xuất nông nghiệp; tổng đàn lợn toàn xã hiện có gần 3.800 con. Hiện nay, Vũ Vân có 66 con lợn bệnh ở 13 hộ. Xét về thời điểm có dịch bệnh và số lợn bệnh thì Vũ Vân có sau và ít hơn ở Vũ Hòa. Trong khi đó, đò Cát lại nằm trên địa bàn, đồng thời đàn lợn khá lớn, do đó nếu tính về lý thuyết thì dịch bệnh ở Vũ Vân phải có trước và số lợn mắc nhiều hơn ở Vũ Hòa.

Ông Bùi Quang Minh, Chủ tịch UBND xã Vũ Vân cho biết: Mặc dù Vũ Vân có số hộ chăn nuôi lớn, nhưng chỉ có 3 hộ buôn bán lợn và 7 hộ giết mổ tại địa bàn, cơ bản không có hộ nào buôn bán lợn ngoài địa bàn xã; vì vậy việc xuất hiện dịch bệnh chủ yếu là do người địa phương khác vận chuyển gia súc đi qua. Đối với bến đò Cát do xã quản lý nhưng đã khoán cho một hộ chuyên trách về việc hoạt động nên nhiều khi vì tư lợi chủ đò vẫn cho vận chuyển lợn trong thời gian có dịch vào địa bàn xã; đồng thời khi không có dịch bệnh thì việc vận chuyển gia súc, gia cầm qua bến đò này hầu như không có cơ quan chức năng nào kiểm tra, quản lý. Điển hình như đêm 14/4, lực lượng chức năng và xã Vũ Vân đã bắt giữ tại bến đò Cát 2 đối tượng vận chuyển 6 con lợn ốm từ tỉnh Nam Định sang địa bàn.

Ông Nguyễn Văn Đức, Chi cục trưởng Chi cục Thú y cho biết: Cái khó hiện nay là ý thức chấp hành Pháp lệnh Thú y của người dân còn hạn chế, đồng thời giá sản phẩm chăn nuôi xuống thấp nên người chăn nuôi ít đầu tư về chuồng trại, tiêm phòng dịch bệnh. Đồng thời, lãnh đạo chính quyền ở một số xã vẫn còn tư tưởng chủ quan, lơ là, chưa có sự chỉ đạo quyết liệt trong các chiến dịch tiêm phòng đại trà. Năng lực của hệ thống thú y cơ sở vẫn còn hạn chế, nhất là năng lực tham mưu, đề xuất kế hoạch tiêm phòng; nhân lực huy động cho công tác tiêm phòng một số nơi còn thiếu, yếu… do đó hàng năm vẫn còn dịch bệnh xảy ra ở một số xã.

Như vậy, có thể thấy việc xảy ra dịch bệnh tai xanh trên đàn lợn ở xã Vũ Hòa, Vũ Vân nguyên nhân cơ bản là do các hộ buôn bán, vận chuyển gia súc bệnh về địa phương. Nếu thường ngày khi chưa có dịch bệnh xảy ra, việc kiểm soát vận chuyển, buôn bán, giết mổ được chặt chẽ, thường xuyên và các hộ chăn nuôi chấp hành tốt Pháp lệnh Thú y thì đỡ phải " lo làm chuồng" như hiện nay. Từ khi xảy ra dịch tai xanh ở xã Vũ Hòa, Vũ Vân, 4 chốt kiểm dịch ở các đầu mối giao thông ra, vào tỉnh, lực lượng chức năng đã xử lý 9 trường hợp vận chuyển gia súc, gia cầm bệnh và chưa qua kiểm dịch vào địa bàn tỉnh.

Bài, ảnh: Nguyên Bình