Ký ức tuổi thơ

Tương truyền, vào đời Hùng Vương thứ 6, Lang Liêu, người con thứ 18 của nhà vua đã sáng tạo nên bánh chưng, bánh dày để dâng lên vua cha nhân dịp đầu xuân, nhờ vậy đã được kế vị ngai vàng. Từ đó, mỗi độ tết về, bánh chưng trở thành vật phẩm không thể thiếu trong các nghi thức thờ cúng tổ tiên.

Bánh chưng gợi nhớ đến tết, hay tết về gợi nhớ đến việc gói bánh chưng? Có lẽ sự hòa quyện đó đã trở thành biểu trưng văn hóa của người Việt. Để rồi, với mỗi người con xa xứ, sau cả một năm bôn ba nơi đất khách quê người, tết đến xuân về nhớ đến quê hương là nhớ về chiếc bánh chưng xanh, nhớ nén hương trầm, nhớ mưa phùn, nhớ cái lạnh buốt của mùa đông…

Ngày nay, giữa phố thị phồn hoa, tết về với trẻ con là quần áo đẹp, là bao lì xì đỏ, là những món đồ chơi đắt tiền. Nhưng trong ký ức của những đứa trẻ lớn lên từ ruộng đồng, tết về là hình ảnh của cả đại gia đình rộn ràng chuẩn bị cho nồi bánh chưng. Tết là chẻ lạt, là rửa lá dong, là ngâm đỗ, đãi gạo, gói bánh, rồi quây quần bên nồi bánh chưng sôi sùng sục suốt đêm đông với ánh lửa bập bùng trong đôi mắt người trông. Bên nồi bánh chưng ngày tết ấy là bao câu chuyện, là những củ khoai, củ sắn mới được đào lên từ vườn nhà mà nhân bếp lửa to được cho vào nướng cùng. Bao nhiêu cái tết là bấy nhiêu năm lớn lên bên nồi bánh chưng ấm cúng để rồi đến khi trưởng thành, những đứa trẻ nông thôn ngày ấy mới nhận ra rằng đó là những cái tết ấm áp nghĩa tình biết bao.

Mang phong tục cổ truyền đến với trẻ con thành thị

Ngày nay, nhịp sống bận rộn, hối hả khiến cho không ít người, đặc biệt những người dân ở thành phố không có nhiều thời gian dành cho gia đình, bởi vậy mà những ngày nghỉ tết chính là khoảng thời gian để cho mọi người có thể xích lại gần nhau hơn. Nhưng phố thị ồn ã, tấp nập dường như cũng không còn chỗ cho nồi bánh chưng bập bùng giữa đêm đông những ngày giáp tết, nên nhiều gia đình đã lựa chọn những chiếc bánh chưng bán sẵn tiện lợi, nhanh chóng. Lo lắng trẻ con thành thị sẽ dần xa lạ với phong tục gói bánh chưng mỗi độ tết đến xuân về, xa lạ với một nét văn hóa cổ truyền đã được gìn giữ qua bao đời, nhiều trường học trên địa bàn thành phố đã lựa chọn tổ chức ngày hội “Bé vui đón tết cổ truyền” dành cho các học sinh với hoạt động trọng tâm là thi gói bánh chưng, thi giã giò.

Tham dự vào một ngày hội ý nghĩa như vậy tại Trường Mầm non Hoa Hồng, thành phố Thái Bình, mỗi bậc phụ huynh, mỗi người đã đi qua lứa tuổi thiếu nhi mới hiểu niềm háo hức vẫn luôn vẹn nguyên của con trẻ với tết, với bánh chưng, với những “phiên chợ quê” cùng củ khoai, củ lạc đã được thầy cô giáo dày công tái hiện ngay giữa sân trường. Trong trang phục truyền thống là tà áo dài, trẻ nhỏ được hòa mình vào với những trò chơi dân gian như đánh trống hội, thi kéo co, thi nhảy sạp, được tham gia bán các “gian hàng tết” trong “phiên chợ quê”. Và có lẽ hoạt động mà em nhỏ nào cũng yêu thích trong ngày hội tết cổ truyền tại trường, đó là được cùng các ông, các bà gói bánh chưng. Dù lứa tuổi còn nhỏ, nhưng các em quây quần giúp ông bà lau lá dong và nghe ông bà kể về sự tích bánh chưng, về các nguyên liệu để làm nên bánh như gạo nếp, đỗ xanh,... Và mỗi khi một chiếc bánh được gói xong là niềm hân hoan của những đứa trẻ như càng nhân lên, chúng truyền tay nhau từng chiếc bánh như truyền đi niềm háo hức của tuổi thơ.

Cô giáo Nguyễn Thị Hương, Hiệu trưởng Trường Mầm non Hoa Hồng chia sẻ: Ngày hội “Bé vui đón tết cổ truyền” đã trở thành hoạt động thường niêm của nhà trường mỗi dịp tết đến xuân về, luôn được các bậc phụ huynh, các em học sinh hào hứng tham gia. Dù ở lứa tuổi còn rất nhỏ nhưng các em đã rất thích thú khi được cùng các thầy cô giáo chuẩn bị hoa đào, hoa mai, cùng ông bà gói bánh chưng và được mang những chiếc bánh chưng đã gói ở trường về nhà dành tặng ông bà, bố mẹ.

Với nhiều thế hệ, chiếc bánh chưng là niềm vui của ngày tết sum họp, đoàn tụ. Những chiếc bánh đẹp nhất, vuông thành, dày dặn được con cháu lựa chọn, kính cẩn đặt lên bàn thờ cúng ông bà, tổ tiên như ước vọng về một năm mới đủ đầy, bánh nhỏ được gói riêng cho con trẻ như món quà đầu năm nhiều may mắn… Truyền thống vẫn còn đó, dù có biến đổi để phù hợp hơn với cuộc sống hiện đại thì mỗi độ tết đến xuân về, hình ảnh chiếc bánh chưng xanh vẫn luôn nhắc nhở mỗi người về cội nguồn dân tộc, về những giá trị truyền thống để trân trọng gìn giữ cho thế hệ mai sau.

Anh Tú