à bạn thân của nhà báo, nhà văn, đạo diễn cao cấp Minh Chuyên, nhà báo Lã Quý Hưng (Báo Đầu tư), luôn lấy tấm gương về tài năng, nhân cách, bản lĩnh của Minh Chuyên để hành nghề. Tâm sự về một đồng nghiệp đáng kính như Minh Chuyên, nhà báo Lã Quý Hưng cho biết: Minh Chuyên từng là người lính nên hơn 40 năm cầm bút, nhà báo, nhà văn, đạo diễn Minh Chuyên luôn cảm thông và thấu hiểu từng góc khuất của cuộc đời đồng đội và thân nhân của họ, nhất là nỗi đau da cam. Hàng loạt bút ký về đề tài hậu chiến đậm chất nhân văn, thấm tình đồng đội như: Nước mắt làng, Thủ tục làm người còn sống, Di họa chiến tranh... đã góp phần thức tỉnh lương tri con người. Đó cũng chính là sự xả thân, đóng góp của nhà báo đối với xã hội.

Để hiểu thêm về nhân cách, tài năng của nhà báo, nhà văn, đạo diễn Minh Chuyên, chúng tôi về thôn Thọ Lộc, xã Minh Khai, huyện Vũ Thư. Đến đầu làng, chưa kịp hỏi thăm đường vào nhà, từ người già đến con trẻ đã hỏi ngay: Các anh định hỏi đường vào nhà bác Minh Chuyên phải không và tận tình chỉ lối.

Cũng bình dị như bao ngôi nhà khác ở thôn quê, ngôi nhà của nhà văn, nhà báo, đạo diễn Minh Chuyên không có gì đặc biệt. Có khác chăng chỉ là tầng tầng, lớp lớp sách, báo, tạp chí, tranh, ảnh, tiểu thuyết, phần thưởng, danh hiệu mà bao năm khó nhọc, khổ luyện, ông mới có được. Mặc cho chúng tôi kiếm tìm trong sự thán phục, nhà báo Minh Chuyên đưa cho chúng tôi xem một trong những tác phẩm để đời của ông, đó là truyện ngắn "Thủ tục làm người còn sống" viết về hành trình xác minh trả lại tên cho ông Trần Quyết Định - nhân vật chính trong tác phẩm này.

Thời gian trôi qua, dù ông Trần Quyết Định đã được sống lại với chính mình nhưng gia tộc nội ngoại của ông Định mãi không bao giờ quên một con người đã từng phải bật khóc và dám lấy cả sinh mệnh chính trị cũng như danh dự của nhà báo để minh oan, trả lại tên cho Trần Quyết Định. Ông Trần Đình Ngoạn, cậu ruột ông Trần Quyết Định trong tác phẩm "Thủ tục làm người còn sống" của nhà văn Minh Chuyên xúc động nói với chúng tôi: Nếu không có bác Chuyên kiên nhẫn giúp đỡ, xác minh hộ thì không biết đến bao giờ gia đình chúng tôi mới hiểu được đầu đuôi câu chuyện này. Ân tình của bác Chuyên chúng tôi không bao giờ quên.

Từ những tác phẩm văn học, nghệ thuật, phim tài liệu lay động lòng người của Minh Chuyên đã góp phần thay tiếng nói cho những người lính thời hậu chiến. Từ đó giúp các cơ quan chức năng kịp thời bổ sung, hoàn thiện chế độ chính sách đối với người lính và thân nhân của họ, trong đó có những nạn nhân chất độc da cam/Điôxin - những người phải gánh chịu nỗi đau không thể đau hơn và sống trong cái nghèo không thể nghèo hơn. Khi tâm sự với chúng tôi, nhà báo Minh Chuyên luôn nở nụ cười hiền và cái nhìn diệu vợi. Có ai biết được, trong nụ cười đôn hậu ấy, trong tâm khảm và ánh mắt xa xăm của nhà báo, nhà văn tài hoa ấy luôn ẩn chứa một miền thương về thân phận những mảnh đời và số phận mỗi con người trở về sau chiến tranh, hay những người nông dân cần lao sau luống cày, sau làn khói lam chiều dưới lũy tre xanh? Đó là sự nghiền ngẫm về nhân tình, thế thái trong ông trước số phận mỗi con người, mỗi mảnh đời, mỗi góc khuất của cuộc sống mà họ đang phải vật lộn vì miếng cơm, manh áo. Minh Chuyên nói với chúng tôi mà như tâm sự với chính mình: Phải đặt nỗi đau của nhân vật vào nỗi đau của chính mình. Phải xem thân phận họ là thân phận mà người thân của mình đang phải gánh chịu thì mới có được cảm nhận đúng, cách hành văn đúng. Chuyện vừa viết, vừa khóc trong đêm với tôi là thường xuyên. Mình còn lành lặn thế này mà nhiều khi cuộc sống còn có lúc này, lúc khác. Huống hồ những mảnh đời, những nhân vật của tôi hết nỗi đau này đến nỗi đau khác hành hạ? Người chứ có phải gỗ đá đâu!

Đến nay, nhà văn, nhà báo, đạo diễn Minh Chuyên đã xuất bản 25 cuốn bút ký, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản văn học. Cống hiến của ông đã được đền đáp: 61 giải thưởng về văn học, điện ảnh và báo chí, trong đó có 2 giải thưởng quốc tế. Mà trong đó, nhân vật người lính và nỗi đau có thật thời hậu chiến làm trung tâm. Tất cả đã góp phần làm nên thành công trong những đứa con tinh thần của ông.

Nói đến Minh Chuyên là nói đến những chuyến đi ngược xuôi trên con đường thiên lý Bắc - Nam. Nói đến Minh Chuyên là thấy sự rung động, cảm phục, sẻ chia, xuất phát từ trái tim của người cầm bút. Nói đến Minh Chuyên là nhắc đến sự lao động sáng tạo nghệ thuật miệt mài, nghiêm túc, đôi khi phải trả giá bằng danh dự, bằng máu, mồ hôi, nước mắt và những buồn vui trong trang đời cuộn chảy.

Với Minh Chuyên thì mỗi nhân vật là một bi kịch, một phẩm chất khác thường. Có người bị cái ác bủa vây, vẫn làm nên kỳ tích làm lay động lòng người. Có người nén chịu đau thương để tìm thấy ánh sáng trong ngục tối. Có người lấy nước mắt và máu để hóa giải nỗi oan khiên. Có người dấn thân vào cõi hư vô để cho đất nước vang khúc khải hoàn. Sức mạnh chân lý đã giúp họ vượt lên số phận để chiến thắng hoàn cảnh. Có như vậy công chúng hôm nay và mai sau mới biết đến một Minh Chuyên trọn chữ Tâm - vẹn chữ Tài, với những tác phẩm để đời như: Ông cố vấn trong Phủ Tổng thống, Vào chùa gặp lại, Di họa chiến tranh, Cha con người lính, Chiếc cũi trần gian, Nỗi oan trần thế, Người không cô đơn.

Khi tôi hỏi: Điều gì còn khiến nhà văn, nhà báo, đạo diễn Minh Chuyên trăn trở, day dứt nhất? Bất chợt tôi thấy trong khóe mắt Minh Chuyên hai giọt lệ. Trầm tư hồi lâu, ông nói: Đất nước mình còn nghèo, dân còn khổ hơn chúng ta tưởng. Nhiều mảnh đời cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong trở về đời thường nhưng mất hết giấy tờ, không ai xác minh, thủ tục hành chính phiền hà, cứng nhắc và đáng buồn hơn là thái độ vô cảm của một số cán bộ, công chức khi tiếp nhận thông tin, hướng dẫn, giải thích chế độ, chính sách... làm người dân thất vọng. Vì vậy mà đến nay, nhiều người vẫn sống trong chật vật, khốn khó. Đây là điều tôi day dứt nhất. Nó thôi thúc tôi phải làm một điều gì đó, nếu không sẽ không kịp, sẽ có tội với nhân dân. Chữ Tâm của người cầm bút chính là ở chỗ đó!

Có một Minh Chuyên luôn cần mẫn, bền bỉ và lặng lẽ đi tìm công lý, tìm mảnh đất tốt tươi để ươm mầm cho hạnh phúc thăng hoa cùng những niềm hy vọng đơn sơ tỏa sáng, xóa tan đi u phiền và sóng gió đời người.

Trần Nam
(Đài PTTH Thái Bình)