Những năm 80 của thế kỷ XX, đất nước trong thời kỳ quá độ, các phương tiện nghe nhìn chưa phát triển như ngày nay, vì thế, mỗi khi có đoàn nghệ thuật của tỉnh về biểu diễn ngoài trời tại địa phương là một niềm vui, sự háo hức không tả nổi với lớp thanh niên chúng tôi. Một lần được xem vở diễn “Đêm Tiền Hải”, tôi không thể nào quên được vai diễn người chiến sĩ cách mạng kiên trung sẵn sàng hy sinh thân mình để bảo vệ cách mạng. Vai diễn đó do Xuân Vũ đảm nhiệm. Thật tình cờ, 20 năm sau, khi đã trở thành nhà báo, tôi mới được “mục sở thị” người đã hóa thân vào nhân vật người chiến sĩ cách mạng kiên trung ấy. Trong bầu tâm sự, NSƯT Xuân Vũ trải lòng, hành trình nghệ thuật của anh có nhiều kỷ niệm, nhưng có kỷ niệm “lắng lại” với nghề mà cho tới nay anh vẫn nhớ “như in”, vai diễn đã tạo nên bước ngoặt đối với nghiệp diễn của anh đó là vai cán bộ cách mạng trong vở “Đêm Tiền Hải” mà tôi đã từng xem. Đạo diễn Trương Ngọc Đức, người đã phát hiện ra tố chất nghệ sĩ của anh nhận định: Xuân Vũ chỉ hợp với vai chính diện.

NSƯT Xuân Vũ sinh ra và lớn lên ở vùng quê “chiêm khê mùa thối” Đông Phương (Đông Hưng). Năm 17 tuổi, anh được tuyển chọn vào lớp diễn viên tuồng Bắc do Ty Văn hóa Thông tin (nay là Sở Văn hóa, Thông tin và Du lịch) tổ chức. Tốt nghiệp, Xuân Vũ lại được chọn cử đi học lớp xử lý kỹ thuật âm thanh sân khấu tại Hà Namon>. Trong thời gian học và cũng là thời gian chờ đợi những vai diễn cuộc đời, Xuân Vũ thường xuyên nghe Đài Tiếng nói Việt Nam, nhất là chương trình dân ca và nhạc cổ truyền. Rồi, âm hưởng của dòng ca: “Cải tục duy tân - Lương trí tâm điền” mà công chúng yêu nghệ thuật vẫn gọi nôm na là cải lương đã thấm vào huyết quản của anh lúc nào không biết. Hơn 40 năm say với nghiệp diễn, anh hiểu được nỗi vất vả của cuộc đời người diễn viên cải lương. Ngoài năng khiếu bẩm sinh, ngoài tình yêu nghệ thuật đến quên bản thân thì một yếu tố quan trọng quyết định thành công của người nghệ sĩ là không ngừng học hỏi, trau dồi nghệ thuật và chấp nhận thiệt thòi cá nhân. Công chúng yêu nghệ thuật cải lương Thái Bình chắc không thể quên được nhân vật: Hoàng Việt (NSƯT Xuân Vũ thủ vai) trong vở cải lương chuyển thể từ kịch nói “Tôi và chúng ta” của cố nghệ sĩ Lưu Quang Vũ, do chính NSƯT Xuân Vũ chuyển thể kịch bản thành vở cải lương “Người đi trước”. Vở diễn gây ấn tượng sâu sắc trong lòng khán giả bởi thời điểm những năm 80 của thế kỷ XX, đất nước đang chuyển từ quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Hoàng Việt là một giám đốc năng động trong cơ chế thị trường đầy mới mẻ. Để thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển, Hoàng Việt đã tiên phong đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh, tự chủ và tự chịu trách nhiệm. Không đồng tình với chủ trương đổi mới của Hoàng Việt, những nhân vật “trong bóng tối” tìm cách hãm hại anh. Hoàng Việt chấp nhận đi tù oan... Vai diễn được NSƯT Xuân Vũ lột tả một cách khéo léo đến tột cùng nỗi oan khuất và một tấm lòng trung trinh với sự nghiệp đổi mới của Đảng đã gây xúc động mạnh mẽ trong công chúng. Vở diễn đã giành Huy chương Vàng hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 1985 và cũng là huy chương vàng đầu tiên Xuân Vũ giành được trong nghiệp diễn.

Hơn 40 năm say với nghiệp diễn, trưởng thành từ diễn viên, bây giờ NSƯT Xuân Vũ đã có kinh nghiệm gần 20 năm vừa là nghệ sĩ biểu diễn vừa là trưởng đoàn, anh không ngừng cống hiến tâm sức cho sự sáng tạo, đổi mới để giữ vững và phát triển loại hình nghệ thuật cải lương trên “đất phát tích” của nghệ thuật chèo truyền thống. Xuân Vũ được phong NSƯT năm 1997 với những thành tích và cống hiến nổi bật vì nghệ thuật cải lương. Anh còn được tặng thưởng 3 Huân chương Lao động (hạng Nhất, Nhì, Ba), Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, 5 Bằng khen của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND tỉnh, 2 Bằng khen của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Anh còn là một trong ba cá nhân được UBND tỉnh chọn đi dự hội nghị tuyên dương những gương mặt tiêu biểu trong phong trào thi đua lao động giỏi, lao động sáng tạo trong công nhân viên chức lao động toàn quốc. 30 năm sau vai diễn để đời, NSƯT Xuân Vũ vừa được Nhà nước xét trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân.

Quang Viện