Cứ mỗi độ Tết đến, xuân về, trong mỗi dịp hội làng truyền thống ở Thái Bình không thể thiếu được các trò chơi dân gian. Có trò chơi phổ biến ở khắp các làng xã, có trò chơi chỉ xuất hiện ở một địa phương, một làng như trò bơi ống ở làng Quang Lang xã Thụy Hải (Thái Thụy); thi làm cỗ cá ở làng Dương Xá, xã Tiến Đức (Hưng Hà); thi cỗ chay ở làng Lạng, xã Song Lãng (Vũ Thư); thi đốt lửa nấu cơm cần ở xã Hòa Bình (Kiến Xương); thổi cơm thi ở hội chùa Keo, xã Duy Nhất (Vũ Thư)…

Qua đợt khảo sát điều tra tháng 10/2001 của Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh đã thống kê được trên 40 trò chơi dân gian như: Múa rồng lân, pháo đất, đèn trời, nấu cơm thi, đi cầu kiều, đu tiên, bắt chạch trong chum, bịt mắt bắt dê, cầu phao, leo cột mỡ, bơi chải, bắt vịt, đẩy sào, đua thuyền, cờ tướng, cờ người, chơi ô ăn quan… Có những trò chơi dành cho trẻ em, có những trò chơi thi tài, đua khéo, có những trò chơi vui khỏe. Trong đó có nhiều trò vẫn được lưu giữ và phát huy nhưng cũng có trò đã bị mai một do nguyên nhân chủ quan, khách quan của từng địa phương.

Trò chơi dân gian là một mảng sinh hoạt văn hóa cổ truyền hấp dẫn, quen thuộc, hữu ích của nhân dân bởi suy cho cùng cũng là sự mô phỏng một cách tượng trưng, cách điệu các hình thái lao động, sản xuất, chiến đấu của nhân dân ta và thể hiện những khát vọng hòa bình, ấm no… Chính vì vậy, các trò chơi dân gian ở Thái Bình luôn hàm chứa những giá trị văn hóa tinh thần độc đáo vừa mộc mạc, vừa tinh tế sâu sắc. Để tiếp tục khai thác, bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống, năm 2002, Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh tổ chức “Liên hoan các trò chơi dân gian toàn tỉnh lần thứ nhất”. Điều khác biệt ở đây là sự phong phú về sắc thái văn hóa dân gian truyền thống thể hiện rất rõ qua các trò chơi, trò diễn.

Mỗi trò có một vẻ khác nhau về hình thức và nội dung thể hiện: Độc đáo, mộc mạc, sâu sắc như múa kỳ lân, sư tử, múa rồng; tinh tế, vui nhộn đầy chất nhân văn của trò đu tiên; bình tĩnh, khéo léo, tinh mắt của trò ngồi võng xâu kim và trò chơi mang tính đấu sức, thi can đảm, sự kết hợp hài hòa giữ sức lực và trí tuệ của trò kéo co. Các trò chơi: đèn trời, pháo đất, bắt vịt, đu tiên, đẩy sào, đua thuyền… là những trò chơi thông minh hóm hỉnh đầy chất nhân văn. Về tính phong phú đa dạng trong các trò chơi, trò diễn, các hình thức thi tài, giải trí không chỉ ở nhiều loại hình mà ngay trong một trò cũng khác nhau về hình thức thể hiện như cùng tục nấu cơm thi ở hội làng Bạt Trung, huyện Kiến Xương và ở xã Duy Nhất (Vũ Thư) lại hoàn toàn khác nhau. Tất cả những tục khác nhau đó phản ánh tiềm năng sáng tạo các loại hình văn hóa dân gian của các thế hệ cư dân và bản sắc từng vùng ở Thái Bình là vô cùng to lớn.

Các trò chơi dân gian đã thực sự đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí, góp phần củng cố gắn kết mối quan hệ cộng đồng, xây dựng cuộc sống tinh thần phong phú lành mạnh, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tạo nên sắc thái mới cho nền văn hóa Thái Bình.

Vũ Thị Toan
(Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh Thái Bình)