Năm nay, chủ đề của Ngày Sức khỏe thế giới là “Tự phòng tránh các bệnh do véc tơ lây truyền” với thông điệp WHO đưa ra là “Vết cắn nhỏ: đe dọa lớn”. Năm loại truyền bệnh phổ biến lan truyền nhiều mầm bệnh, vi trùng, ký sinh trùng, virút... cho người và động vật là: muỗi, ruồi, rệp, ve bét và ốc sên vật chủ trung gian (y học gọi là véc tơ). Trong đó, bệnh do véc tơ gây chết người nhiều nhất là sốt rét, bệnh véc tơ truyền phát nhanh nhất trên thế giới là bệnh sốt xuất huyết. Ngoài ra, véc tơ còn lan truyền nhiều bệnh nguy hiểm khác như giun chỉ bạch huyết, viêm não Nhật Bản, sốt vàng, sán máng, mù sông, bệnh nhiễm Leishmania, bệnh Chagas…

Theo WHO: ước tính mỗi năm, trên thế giới có 1 tỷ người bị nhiễm và hơn 1 triệu người chết do các bệnh lây truyền qua véc tơ. Một phần sáu trong số những người mắc bệnh và tàn phế là do các bệnh lây truyền qua véc tơ gây nên. Các bệnh lây truyền qua véc tơ ảnh hưởng đến người dân sống tại khu vực thành thị, ven đô và nông thôn nhưng phát triển mạnh chủ yếu ở các cộng đồng dân cư sống trong điều kiện nghèo khổ, nhà ở chật chội, thiếu nước sạch và điều kiện vệ sinh kém. Người bị suy dinh dưỡng và người có hệ miễn dịch suy yếu đặc biệt dễ bị tổn thương. Bệnh này cũng là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng đói nghèo, tạo gánh nặng cho xã hội.

Việt Namon> là nước đang phát triển, người dân cũng chịu ảnh hưởng lớn bởi các bệnh truyền nhiễm do véc tơ gây nên. Trong đó, điển hình nhất là bệnh sốt xuất huyết có số mắc đứng hàng thứ năm trong bệnh truyền nhiễm, nhưng có số tử vong đứng đầu trong 26 bệnh được ghi nhận từ năm 2001 - 2007. Bệnh này có chu kỳ bùng phát dịch lớn, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vắc xin phòng ngừa. Mỗi năm, trung bình cả nước có từ 2.500 - 3.000 ca viêm não, trong đó viêm não Nhật Bản chiếm từ 30 - 40%. Đối với bệnh sốt rét, năm 2013 cả nước đã ghi nhận khoảng 32.500 bệnh nhân mắc, trong đó 80 trường hợp bệnh nhân sốt rét ác tính, 5 trường hợp đã tử vong. Tại Thái Bình, hàng năm đều ghi nhận các ca mắc sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản và một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác.

Trước nguy mối nguy hiểm của  các loại bệnh do các véc tơ gây nên, những năm qua các nước trên thế giới và Việt Namon> đã thực hiện nhiều biện pháp để kiểm soát, giúp giảm tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh lây truyền bởi véc tơ. Tuy nhiên, do các nguồn lực đầu tư còn hạn chế, trong khi dân số gia tăng, nhu cầu về giao lưu, hội nhập ngày càng lớn, môi trường sống ngày càng thay đổi, biến đổi khí hậu toàn cầu… tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh lây truyền qua véc tơ, các bệnh truyền nhiễm xâm nhập, khuyếch tán, khó kiểm soát. Vì vậy “cuộc chiến” chống lại các bệnh lây truyền qua véc tơ đòi hỏi cần có một đà đổi mới trên quy mô toàn cầu, ở tất cả các quốc gia, cũng như ở cộng đồng và tại hộ gia đình. Các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương cần tích cực huy động các nguồn lực tham gia công các phòng chống dịch bệnh, tránh tư tưởng chủ quan, lơ là.

Đẩy mạnh tuyên truyền nằm nâng cao nhận thức cho người dân về mối đe dọa của các véc tơ và các bệnh do véc tơ truyền, khuyến khích mọi người trong cộng đồng cùng thực hiện các hành động để bảo vệ sức khỏe chính mình. Mỗi người dân, mỗi gia đình tích cực tham gia các bảo vệ môi trường sống, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, thu gom và xử lý rác thải đúng cách, luôn luôn giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh nơi ở thoáng mát, sạch sẽ, sử dụng nguồn nước bảo đảm vệ sinh... hạn chế các nguồn lây bệnh. Chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống như: nằm màn, định kỳ phun hóa chất diệt các vật chủ trung gian như: ruồi, mỗi, gián, bọ gậy... Thực hiện tiêm chủng đủ mũi, đúng lịch đối với loại bệnh có vắc xin phòng ngừa để tạo miễn dịch cho cơ thể.

Mỗi năm, Ngày Sức khỏe thế giới có một chủ đề, thông điệp riêng nhằm vận động tất cả mọi người nâng cao nhận thức và cùng nhau hành động để có sức khỏe tốt hơn. 64 năm đã qua, mỗi thông điệp về sức khỏe mà WHO đưa ra đều có ý nghĩa đối với cả cộng đồng và từng cá nhân. Điều này cũng cho thấy: tầm quan trọng và sự quan tâm của toàn cầu đến sức khỏe con người. Có sức khỏe, con người có cả hàng trăm ước mơ, không có sức khỏe thì con người chỉ có một mơ ước duy nhất là “được khỏe”.

Sức khỏe không chỉ là tài sản cá nhân mà còn là tài sản chung của xã hội. Vì vậy, tạo nguồn sức khỏe, không chỉ là trách nhiệm của cá nhân mà còn là trách nhiệm của cả cộng đồng. Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại ngày nay, sức khỏe con người đang đứng trước rất nhiều thách thức và nguy cơ như: môi trường sống đang bị đe dọa nghiêm trọng, dịch bệnh, thiên tai  xuất hiện ngày càng nhiều, vệ sinh an toàn thực phẩm chưa được kiểm soát chặt chẽ…

Vì vậy, hơn lúc nào hết mỗi người dân phải tự biết cách bảo vệ mình bằng cách: giữ lối sống lành mạnh, ăn uống hợp lý bảo đảm vệ sinh, thường xuyên luyện tập, lao động đúng cách để  bảo vệ, nâng cao thể lực, trí lực và chất lượng cuộc sống.

Nguyễn Hình