Thực trạng hệ thống y tế cơ sở

Một trạm y tế vắng vẻ trong giờ làm việc. Một cô y sỹ lồm cồm bò dậy từ chiếc giường trong phòng trực, vừa quấn tóc vừa ngái ngủ tiếp bệnh nhân đến khám, đó không phải là chuyện ít gặp tại các trạm y tế địa phương. y tế cơ sở đã đổi thay nhiều so với thời kỳ trước, nhưng nhiều khó khăn, bất cập vẫn còn đó.

Một trong những khó khăn lớn trong hoạt động của y tế cơ sở hiện nay là tình trạng thiếu cán bộ, đặc biệt là thiếu bác sĩ. Theo báo cáo của ngành y tế, hiện tại toàn tỉnh có 1418 cán bộ đang làm việc tại 286 xã, phường trị trấn trong tỉnh.

Theo định biên được giao, số cán bộ y tế xã đang còn thiếu 10,3% trong đó chỉ có 185/286 trạm y tế xã, phường, thị trấn đang có bác sĩ công tác. Theo hướng dẫn liên ngành của Sở Nội vụ và Sở y tế, biên chế tối thiểu cho một trạm y tế xã, phường, thị trấn là 5 cán bộ, những xã trên 6000 dân, cứ tăng 1500-2000 dân được thêm 1 biên chế trong đó tối đa không quá 100 biên chế /trạm.

Song trên thực tế, hiện nay có không ít trạm y tế chỉ có ba, bốn cán bộ đang làm việc, những xã có dân số đông, cán bộ trạm y tế cũng không tăng so với hướng dẫn của ngành. Cùng với thiếu cán bộ, việc bố trí cán bộ tại trạm y tế cũng còn nhiều điều không phù hợp. Chính bởi sự tuyển dụng chưa phù hợp nên đã dẫn đến tình trạng "chỗ thiếu vẫn thiếu, chỗ thừa vẫn thừa" ở nhiều nơi.

Trong khi toàn tỉnh mới có 57% xã có nữ hộ sinh thì có tới 21% số xã vừa có y sĩ sản nhi, vừa có nữ hộ sinh. Bên cạnh sự thiếu vắng cán bộ, nề nếp, tác phong làm việc của cán bộ trạm y tế cũng còn nhiều tồn tại. Trong một đợt giám sát, kiểm tra của Sở y tế vừa thực hiện hồi tháng 4 vừa qua, theo đánh giá của đoàn kiểm tra, phần lớn các trạm y tế chưa chấp hành tốt công tác quản lý cán bộ, trong giờ hành chính nhiều trạm không đủ cán bộ làm việc, năng lực quản lý, điều hành hoạt động của trưởng trạm y tế xã còn hạn chế, nề nếp hoạt động chưa quy củ, thiếu khoa học...

Vấn đề thiếu kinh phí chi cho hoạt động thường xuyên cũng là một trong những khó khăn không nhỏ của trạm y tế. Hầu hết trạm y tế có kinh phí chi cho hoạt động thường xuyên thấp hơn so với quy định, do không tổ chức tốt nguồn thu trạm xá phí nên các chi tiêu của trạm y tế chủ yếu trông chờ vào kinh phí cấp của UBND xã.

Cũng trong đợt kiểm tra giám sát, có trạm y tế chỉ được cấp 6-7 triệu đồng /năm trong đó chi hầu hết cho sinh hoạt ngày 27/2. Tình hình sử dụng các trang thiết bị, tài sản cơ sở của trạm y tế cũng còn nhiều hạn chế. Có lần trong đợt kiểm tra tại cơ sở, đoàn kiểm tra của lãnh đạo sở đã phải ngạc nhiên về tình trạng các thiết bị cấp về trạm y tế không được sử dụng mà được cho vào nhà kho giữ kín.

Khi hỏi về điều này được nghe giải thích là "chúng em để dành". "Để dành" trang thiết bị y tế, điều này tưởng là chuyện có một không hai nhưng trong quá trình mục sát tại cơ sở mới thấy không phải là chuyện hiếm. Và ngược lại với những nơi "để dành" trang thiết bị y tế, lại là những nơi sử dụng thiết bị không đúng mục đích, không có bảo dưỡng, duy tu. Và cả hai trạng thái "thái quá" này đều sinh ra nhiều "bất cập", các trạm không phát huy được những trang thiết bị cấp từ các dự án, hiệu quả sử dụng không cao. Những bất cập trong sử dụng thiết bị y tế cũng là phần nào phản ánh sự bất cập trong chất lượng hoạt động chuyên môn tại trạm y tế xã.

Việc điều trị theo phương pháp "đau đâu trị đấy", "cảm sốt tiêm hai mũi" là tình trạng khá phổ biến mà bà con nông dân nhận được từ chỉ định của cán bộ y tế cơ sở. Chưa thực hiện đúng các quy trình khám bệnh, chất lượng khám chuyên môn thấp, có rất ít các kỹ thuật được thực hiện tại tram y tế so với danh mục kỹ thuật đã được phân cấp, tình trạng lạm dụng truyền dịch và sử dụng thuốc không phù hợp với tình trạng bệnh diễn ra ở hầu hết các trạm y tế..., đó cũng là đánh giá sau đợt giám sát mà Sở y tế vừa thực hiện.

Đâu là giải pháp?

Cơ chế quản lý chưa phù hợp. Địa phương chưa thực sự quan tâm đầu tư các nguồn lực cho hoạt động của trạm y tế. Còn nhiều bất cập trong việc tuyển dụngC, sắp xếp, bố trí cán bộ. Sự phối hợp giữa phòng y tế, Trung tâm y tế và bệnh viện đa khoa huyện trong việc chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, hỗ trợ kỹ thuật tuyến còn chưa chặt chẽ, thường xuyên... Đó là những lý giải cho  thực trạng hoạt động y tế cơ sở.

Trước thực trạng này, ngành đã đưa ra các giải pháp tập trung thực hiện như tăng cường cán bộ cho trạm y tế xã,  thực hiện đúng các quy trình tuyển dụng, sắp xếp, bố trí cán bộ, phân công nhiệm vụ theo trình độ chuyên môn đã được đào tạo. Bên cạnh đó là yêu cầu tăng cường vai trò lãnh đạo chỉ đạo đối với đơn vị y tế cấp huyện như Phòng y tế, Trung tâm y tế, Bệnh viện đa khoa trong các hoạt động kiểm tra, giám sát, hướng dẫn, chấn chỉnh kỷ cương, nề lối làm việc của trạm y tế.

Trong hoạt động chuyên môn, quan tâm chỉ đạo công tác khám chữa bệnh, công tác tham mưu cho chính quyền địa phương đầu tư kinh phí cho hoạt động thường xuyên tại trạm. Cùng với tập trung chỉ đạo các nội dung hoạt động trên, Sở y tế cũng đang xây dựng mô hình về tổ chức và hoạt động của trạm y tế xã, phường, thị trấn nhằm sớm triển khai mô hình hoạt động với hy vọng góp phần cải thiện và nâng chất lượng hoạt động của hệ thống y tế cơ sở.

Song hơn cả những giải pháp đã đưa ra, muốn đổi mới và phát triển hệ thống y tế cơ sở hiện nay, phải bắt đầu từ sự thay đổi trong tư duy, trong nề nếp hoạt động của đội ngũ cán bộ y tế cơ sở.

Trân Thu Hương