Tuyền ôm đầu, mắt nhắm lại. Những câu nói rời rạc của vợ, anh nghe sợ hơn câu nói gay gắt của ông Chỉnh... “Giời đất ơi, sao mà mình cực đến thế này. Biết thế này, mình lấy vợ làm gì cho khổ vợ, khổ con”... Tuyền gục trán vào đầu gối. Họng Tuyền như có cái gì chẹn ngang. Miếng khoai ngứa ăn dở vẫn cầm ở tay. Đói mà không nuốt được. Nước mắt anh trào ra.

8

Cuối tháng 1 năm 1950.

Làng Nguyễn hối hả đổ ải, cấy chiêm. Cấy mau cây lúa xuống đồng, cho yên một việc để còn lo đánh giặc, tránh giặc. Trong lúc ấy có những tin đưa về làm sốt ruột, sốt gan.

Trong vòng hai tháng gần đây, giặc đổ bộ hai mươi nhăm lần vào các xã ven sông Luộc, sông Hồng, địa phận Thái Bình.

Ngày 30 tháng 12 năm 1949, ba trăm giặc từ Hưng Yên kéo sang nhà thờ Quỳnh Lang, dò đường thử thách.

Ngày 4 tháng 1 năm 1950, một trăm tên, có máy bay bà già chỉ đường, từ Ninh Giang sang Phụ Dực, cướp của cải, bắt một số thanh niên.

Tuyền xếp mạ đầy lên tận óc quang, gánh ra cho Nuôi và bà Sen cấy. Tuyền muốn làm gọn hôm nay cho xong việc nhà. Vì còn bao nhiêu việc chuẩn bị chiến đấu đang dở dang. Đoạn đường 10 phá chưa xong. Chiếc ụ đầu cầu Nguyễn đắp nửa vời. Những thân cây làm cốt ụ còn chìa ngọn chỉa cành lên trời. Mấy chiếc cổng làng đã trồng đụp trong ngoài bằng những bụi tre, vẫn thấy mỏng manh. Giao thông hào, hôm đào tưởng đã sâu, nay chưa thấy được, đạn trung liên bắn rê có thể sạt chỏm đầu người... ôi chà, bao nhiêu là việc.

- Anh Tuyền ơi! Binh tình thế nào đấy? Khéo mất tết với chúng nó.

Ông Soạn kéo dây mũi cho con trâu vặt phải, mắt chăm chăm nhìn đám đất và rác cộn dưới hàng răng bừa. Thấy Tuyền gánh mạ chạy qua, ông hỏi với.

Tuyền vẫn rảo bước:

- Cứ cầm chắc mất tết, ông ạ!

Ở ruộng bên, một bà cụ sồn sồn giục con gái:

- Cấy dốc lên, xong còn về tản cư tản canh thế nào? Cha tiên nhân bố nó, phen này rồi xẻ đàn, tan nghé!

- U làm gì mà rối lên thế! - Cô con gái khẽ gắt, tay cô ra mạ nhanh hơn.

Tuyền ném những đóm mạ xuống ruộng, lắng nghe vợ phàn nàn với bà Sen:

- Các cô ấy chân son mình rỗi, xuống hầm xuống hố được. Cháu vướng víu con thơ xuống làm sao. Nó khóc oe oe...

Một nỗi lo ập đến với Tuyền. Anh nhìn vợ. Gái đẻ ít ra đồng, da dẻ có phần trắng trẻo, vóc người đẫy hơn, đôi má bầu bầu... Giặc đến, cái lo nhất là bảo vệ đám phụ nữ trẻ có con thơ. Chỉ còn cách đi tản cư, hoặc ngồi lẫn với các bà già.

Tuyền toan cất gánh đi, bỗng nghe tiếng ù ù... ì ì... phía trên đường 10. Anh ngước nhìn lên. Một cái chấm trắng bệch ló ra sau lớp mây xám. Cái chấm ấy lượn những vòng hẹp ở ngã ba Đọ. Rồi chiếu theo đường 10, lượn những vòng rộng hơn, nghiêng nghiêng ghé ghé xuống khu các nhà thờ Phương Xá, Rí, Gòi... Chiếc mo-ran hai tầng cánh.

Ông Soạn ngừng bừa, đứng sững giữa ruộng, mắt hấp háy nhìn lên:

- Đèo mẹ cái con bà già này, nó đến là sinh sự đấy.

- Nó phụt cái gì đằng đuôi? - Có người nào kêu lên.

- Cẩn thận, nó hay ném lựu đạn đấy!

Tuyền chăm chú nhìn phía đuôi máy bay. Những chấm li ti, lúng liếng tỏa rộng như đàn ruồi bay.

Chiếc bà già lượn xuống Đống Năm, rồi xuống thị xã. Không ai nhìn theo nó. Người ta để ý những cái nó phụt ra mỗi lúc rơi nhanh. Những mảnh giấy chao đi, chao lại bằng hai ngón tay, rồi bằng bàn tay, rơi tới tấp xuống sông, xuống các bụi tre, mái nhà, xuống đồng làng Nguyễn. Một tờ rơi trước mặt Tuyền, chúc xuống ruộng bùn đục ngầu, thấm nước ướt rượt. Mảnh giấy in một cái mặt béo núc ních, tóc chải mượt mà. Dưới cái mặt ấy đề bốn chữ “Quốc trưởng Bảo Đại”.

Ông Soạn ngước nhìn Tuyền:

- Nó thả cái chó gì đấy?

- Bảo Đại! - Tuyền bước lại bên ông Soạn, chìa tờ giấy.

- Bảo Đại à? Xem mặt mũi thế nào nào? Ái chà, béo nhỉ. Sâm nhung quế phụ xơi lắm vào - Ông Soạn nghiêng mắt nhìn qua rồi bước vội theo trâu.

Tuyền lật mặt sau truyền đơn, đọc lướt:

Lời hiệu triệu của Quốc trưởng Bảo Đại

Hỡi dân chúng vùng Trung châu Bắc Việt!

Những tháng gần đây, quân đội quốc gia Việt Nam đã phối chiến cùng quân đội Pháp, tiến hành bình định nhiều tỉnh vùng duyên hải. Nam Định, Bùi Chu, Phát Diệm, Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nam, đã lần lượt nằm dưới quyền kiểm soát của quốc gia, có sự tương hỗ của các lực lượng hải, lục, không quân Pháp.

Hãy làm mọi việc cần kíp, để chờ đón và hiệp tác với quân đội quốc gia, đặng kiến trúc một quốc gia Việt Nam độc lập.

Tuyền vo tờ giấy tròn như quả táo, ném tọp xuống hố chân trâu. Giặc sắp đánh rồi. Hôm xưa đồng chí Thể đã về Nguyên Xá rà lại những việc chuẩn bị chiến đấu. Mười hai khẩu súng được lau chùi, đảm bảo loạt đạt đầu nã vào giặc phải giòn giã. Những thước dây mìn được kiểm tra phòng đứt gãy. Mã tấu mài sắc lẻm, phát ngang cây chuối một nhát đứt phăng... Chiều nay đụp thêm vài hàng tre gai nữa vào cánh gà cổng. Đêm nay đắp bằng xong ụ đầu cầu Nguyễn, cắt đứt đoạn đường 10...

Một loạt việc hiện lên trong đầu Tuyền. Toàn những việc phải làm ngay. Những việc đã làm cật lực, ròng rã mấy tháng trời mà xem lại vẫn chưa chu đáo. Rồi đây đánh nhau thực sự, không hiểu còn bận bịu đến đâu?...

- Anh Tuyền ơi!

Từ trên đường 39, Chuyển gọi, tay cầm tờ truyền đơn bước nhanh lại:

- Nó thả cái này, anh biết chưa?

- Rồi.

- Kiểu này là nó đánh đến nơi.

Tuyền lên đường. Hai người ngồi xuống vệ cỏ, dưới gốc bàng. Chuyển tỉ mẩn cuộn tờ truyền đơn giấy Mỹ dày cứng làm cái ống điếu, mắt nhìn về làng:

- Không biết nay mai nó đánh thế nào? Mình đánh lại ra sao?

Tuyền cũng nhìn về làng. Anh băn khoăn như Chuyển. Toàn quốc kháng chiến đã bốn năm. Nhiều người đánh giặc tay đã thành chai. Mình thì mới bắt đầu. Vạn sự khởi đầu nan. Sự đánh giặc khởi đầu càng khó. Không biết rồi đây Tuyền sẽ chỉ huy đánh giặc thế nào. Lâu nay có tập đánh trận giả, nhưng vào đánh thật có giống như đã tập không?... Tuyền trả lời câu Chuyển vừa hỏi, cũng là để giải đáp băn khoăn cho mình:

- Cứ bình tĩnh. Cả tỉnh đánh giặc chứ riêng gì làng mình. Cả tỉnh đánh được, làng mình đánh được!

Chuyển chúm môi cho khói thuốc ra dần dần, tai lắng nghe. Anh nói sang việc khác:

- Ông cụ nhà tôi định xin lên Nông hội huyện đấy. Anh biết chưa?

Bút Ngữ

(Thành phố Thái Bình)