Kỳ 3: Không ít rào cản

Bên cạnh mặt tích cực, những lợi ích đạt được thì việc liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp với nông dân đã bộc lộ điểm yếu là sự hợp tác còn lỏng lẻo, dễ bị “lật kèo”. Cách đây khoảng 4 năm, HTX SXKD DVNN xã Điệp Nông (Hưng Hà) ký hợp đồng liên kết sản xuất ngô ngọt với Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (Ninh Bình). Theo hợp đồng, Công ty sẽ thu mua toàn bộ sản phẩm ngô ngọt của nông dân với giá 3.000 đồng/kg. Tuy nhiên, thời điểm ngô được thu hoạch thì giá ngô trên thị trường lại là 7.000 - 9.000 đồng/kg. Thấy lợi trước mắt, ngay lập tức các hộ nông dân đã phá hợp đồng không bán ngô cho Công ty theo hợp đồng đã ký mà tự bán ra thị trường để thu lợi. 

Còn theo ông Lý Thái Hưng, Giám đốc Công ty TNHH Hưng Cúc thì khi thực hiện liên kết, trên thực tế Hưng Cúc chỉ mua được 25 - 30% trong tổng diện tích liên kết 2.000ha, sản lượng 14.000 tấn lúa ký kết, bởi một số người dân phá hợp đồng, thấy ai mua giá cao hơn là bán dù đã ký kết, thỏa thuận. Trong khi, để giải quyết thuê được 17ha đất không hề đơn giản, phải trải qua hàng chục cuộc họp, đủ các sở, ban, ngành từ cấp tỉnh đến cấp xã để vận động nông dân và giải quyết những vấn đề liên quan đến quan điểm, tính pháp lý khi tích tụ ruộng đất. Mỗi hợp đồng ký kết đều phải đủ 5 thành phần là UBND xã, doanh nghiệp, HTX, thôn và chủ hộ. Nan giải như vậy nên dù cần thuê 100ha đất để trồng lúa xuất khẩu, nhưng Công ty mới chỉ thuê được 17ha. 

Vùng sản xuất rau an toàn của HTX SXKD DVNN Thanh Tân (Kiến Xương).

Trường hợp “gãy liên kết” xảy ra tại xã Thái Sơn (Thái Thụy) lại do nguyên nhân khác. Ông Bùi Công Thoán, Giám đốc HTX SXKD DVNN xã Thái Sơn (Thái Thụy) cho biết: Từ nhiều năm nay, HTX SXKD DVNN xã Thái Sơn duy trì hợp đồng liên kết sản xuất lúa Nhật với diện tích 30 - 40ha/vụ với Công ty TNHH An Đình đạt hiệu quả cao hơn so với sản xuất đại trà từ 5 - 7 triệu đồng/ha. Vụ xuân 2018, mặc dù chính quyền địa phương cùng với HTX đã đẩy mạnh các hình thức tuyên truyền về hệ lụy của gieo thẳng (gieo sạ, gieo vãi) đối với sản xuất nhưng diện tích gieo thẳng vẫn còn nhiều. Trước những yêu cầu khắt khe về chất lượng, đặc biệt là lúa Nhật, doanh nghiệp liên kết yêu cầu cấy tay hoặc cấy máy nhưng người dân vẫn gieo thẳng vì vậy liên kết đứt gãy do chất lượng sản phẩm không bảo đảm. 

Nông dân lật kèo, doanh nghiệp bội tín chỉ là một trong số rất nhiều lý do khiến có ít doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp và vắng bóng những doanh nghiệp “đại bàng”. Thực tế cho thấy, nguyên nhân chính khiến nhiều doanh nghiệp ít mặn mà đầu tư vào nông nghiệp là lợi nhuận thấp, khó áp dụng khoa học kỹ thuật, thị trường bấp bênh. Nông nghiệp là ngành chịu rủi ro cao về thời tiết, biến đổi khí hậu và thị trường trong khi chính sách bảo hiểm nông nghiệp còn không ít vướng mắc khiến tỷ lệ các doanh nghiệp tham gia và tái tham gia bảo hiểm thấp. Còn nhớ vụ “đại tang ngao” vào năm 2014 đã khiến cho các hộ nuôi ngao trên địa bàn tỉnh rơi vào tình trạng khốn đốn khi ngao sắp vào mùa thu hoạch thì bị chết. Theo thống kê, trong năm 2014, toàn tỉnh đã có gần 1.100ha ngao bị chết, chiếm khoảng 33% tổng diện tích nuôi, trong đó huyện Tiền Hải là 1.010,33ha, Thái Thụy 86ha. Diện tích ngao chết dưới 30% là 253,8ha, từ 30 - 70% là 416,07ha, trên 70% là 426,46ha. Không chỉ năm 2014 mà tháng 7/2015, hàng trăm hộ nuôi ngao ở hai xã Thụy Trường và Thái Đô (Thái Thụy) cũng rơi vào tình trạng rất khó khăn khi ngao sắp vào mùa thu hoạch bị chết. Hay như đối với bệnh dịch tả lợn châu Phi đang diễn ra trên địa bàn tỉnh, mặc dù diễn biến rất phức tạp nhưng lại không có thuốc chữa đã khiến cho lợn ốm chết hàng loạt. Mới chỉ hơn 1 tháng kể từ ngày đầu tiên phát hiện ra bệnh dịch ở 4 thôn của xã Đông Đô (Hưng Hà), đến ngày 20/3, bệnh dịch tả lợn châu Phi đã lan ra 336 thôn của 127 xã, thị trấn trên địa bàn 7 huyện với tổng số lợn đã tiêu hủy hơn 23.000 con, tổng trọng lượng tiêu hủy gần 1.300 tấn. 

Không chỉ gặp khó khăn về thiên tai, dịch bệnh, ngay như điều kiện đầu tiên để doanh nghiệp tham gia vào chuỗi sản xuất là tích tụ, tập trung ruộng đất đã gặp phải “rào cản” lớn là chính sách về đất đai; việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản trên đất nông nghiệp cũng còn những bất cập. Bên cạnh đó là những khó khăn trong hạ tầng logistics, hạ tầng công nghệ, công nghiệp cơ khí... cũng là “rào cản” khi thu hút đầu tư vào ngành Nông nghiệp.

Ông Trần Mạnh Báo, Tổng giám đốc ThaiBinh Seed Group Đã đến lúc chúng ta cần xác định và xây dựng lại nền sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Tôi xác định lấy doanh nghiệp làm chủ thể bởi vì chỉ có lấy nền tảng doanh nghiệp làm chủ thể thì mới phát triển được nền kinh tế của đất nước. Chúng ta cần hành động, hành động và hành động, để giảm bỏ tất cả những cái doanh nghiệp đề nghị ở nhiều diễn đàn như: thủ tục hành chính thuế, thủ tục ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, đào tạo nguồn nhân lực cho nông nghiệp, thống nhất một đầu mối để làm thị trường. Ông Vũ Văn Tiền, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Geleximco Thực hiện dự án trồng lúa chất lượng cao, khu nuôi trồng thủy sản, hải sản kết hợp dịch vụ sinh thái với quy mô hơn 100ha tại huyện Tiền Hải, đến nay, Tập đoàn đã đầu tư trên 30ha cho mô hình nuôi tôm công nghệ cao. Để đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, tôi mong muốn Đảng, Nhà nước cần có chính sách đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn hiệu quả, tăng cường đầu tư tín dụng, phát triển khoa học công nghệ, bảo vệ tài nguyên môi trường, nâng cao hiệu quả chất lượng lao động để nông dân trở thành công nhân trên cánh đồng. Ông Đặng Ngọc Oánh, Phó Chủ tịch UBND huyện Kiến Xương Những năm qua, huyện Kiến Xương đã tổ chức nhiều cuộc xúc tiến đầu tư, kêu gọi các công ty, doanh nghiệp do con em xa quê làm chủ đầu tư về quê hương; cũng nhiều doanh nghiệp về khảo sát, tìm hiểu nhưng rồi bỏ ngỏ. Không chỉ khó khăn về hạ tầng, chính sách về đất đai, tâm lý giữ đất hoặc chỉ cho thuê với thời gian ngắn của người dân trong khi các doanh nghiệp muốn thuê lâu năm để bảo đảm thời gian thu hồi vốn, không thỏa thuận được giá thuê đất giữa doanh nghiệp - người dân... chính là những rào cản ngăn bước chân doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nhiều tiềm năng này.

(Còn nữa)

Nhóm phóng viên