“Tết Việt ở Cộng hòa Liên bang Nga không có cảnh nhộn nhịp của chợ phiên ngày cuối năm, đường phố không có hương vị riêng như ngày tết ở quê nhà, sau khi mua sắm, lo liệu đầy đủ tết cho anh chị em người Việt ở xưởng, đến chiều tối mới có thời gian chuẩn bị cho năm mới theo lịch âm nhà mình. Cộng đồng người Việt Nam ở Nga khá lớn nên những gia đình bận mải công việc không khó để tìm những món ăn Việt như mứt tết, ngũ quả, bánh chưng, giò chả... cho ngày tết với giá cao hơn ở nhà vài lần” - đó là những chia sẻ của anh Trần Văn Khiêm, quê xã Tây Giang (Tiền Hải), đang định cư tại thành phố Matxcova về tết xa quê. Sang hợp tác lao động tại Ucraina từ thập kỷ 80 của thế kỷ 20, anh cùng chị Lê Thị Lệ Hà bén duyên chồng vợ. Liên Xô tan rã, một thời gian anh chị về Việt Nam sau đó quay trở lại Nga buôn bán tại chợ Vòm rồi tích góp mở một xưởng may với hơn 20 công nhân người Việt và chọn xứ bạch dương là quê hương thứ hai của mình.

Trải qua bao thăng trầm của cuộc sống nơi xứ người song mỗi dịp tết Nguyên đán với gia đình anh Khiêm, chị Hà là những phút lắng lòng nghĩ suy về một năm qua đi, cầu mong mọi điều tốt đẹp cho gia đình và mọi người. Đặc biệt, cảm giác nao lòng muốn trở về quê hương đoàn viên trong những ngày tết, qua bao năm vẫn không hề thay đổi. Tuy chậm hơn Việt Nam 4 giờ đồng hồ, cứ đến chiều cuối năm lòng lại hướng về quê hương với tất cả nỗi nhớ thương, luôn chung một nhịp thở, đếm cùng từng phút giây chờ thời khắc giao thừa. Gia đình thắp hương hướng về tổ tiên, gọi điện về hỏi thăm chúc tết người thân, cùng quây quần bên mâm cơm tất niên nghe lời chúc tết của Chủ tịch nước, xem bắn pháo hoa và không khí đón tết tại quê nhà qua ti vi. Sau mâm cơm cúng sáng mùng 1 tết đón chào năm mới, gia đình anh Khiêm, chị Hà và nhiều kiều bào ở Nga vẫn duy trì những phong tục như đi chùa Việt cầu bình an, lái xe qua nhà nhau chơi, chúc tết, mừng tuổi, cùng nhau ăn uống vui vẻ.

Tết Nguyên đán không chỉ là dịp quan trọng để lưu học sinh Việt Nam sống trong tình yêu thương của không khí gia đình, quê hương, với anh Nguyễn Đình Lộc, quê xã Lô Giang (Đông Hưng), sinh viên chuyên ngành xây dựng nhà máy nhiệt điện và năng lượng nguyên tử, Trường Đại học Xây dựng nghiên cứu quốc gia Matxcova (MISI-MGSU), đây còn là dịp để giao lưu, quảng bá những bản sắc văn hóa của Việt Nam tới bạn bè quốc tế. Anh Lộc chia sẻ: Mỗi dịp tết đến xuân về, Phòng Công tác lưu học sinh, Trường Đại học MISI-MGSU lại phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam, Ban Cán sự Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tại Cộng hòa Liên bang Nga... tổ chức các chương trình đón giao thừa, giao lưu văn hóa văn nghệ. Dù sống trong điều kiện xa nhà, tài chính eo hẹp, thiếu thốn nhiều nguyên liệu song từ nhiều ngày trước, hơn 80 lưu học sinh Việt Nam đang học tập tại Trường Đại học MISI-MGSU đã tất bật chuẩn bị sao cho ngày tết được tươm tất, đủ đầy. Lá dong, thịt lợn, đỗ xanh, miến, chuối xanh... những thực phẩm đặc trưng của ngày tết được mua ở khu chợ của người Việt. Qua bàn tay khéo léo và sự sáng tạo của các bạn sinh viên, cổng chào với câu đối tết mừng Đảng mừng xuân được dựng lên, mai vàng, đào thắm được làm bằng những cành cây khô và giấy màu. Đêm gói bánh chưng, anh chị em lưu học sinh quây quần trong câu lạc bộ, mỗi người phụ một tay để hoàn thành những chiếc bánh vừa đón năm mới vừa thết đãi bạn bè. Mâm cỗ tết vẫn có đủ bánh chưng, thịt đông, thịt gà, chả nem, dưa muối..., dù bánh chưa vuông vắn, món ăn chưa tròn vị song gửi gắm vào đấy bao tâm tình, giúp những người con xa nhà vơi bớt nỗi nhớ quê hương. Bạn bè nước ngoài rất hào hứng khi được dự tết Nguyên đán của người Việt. Ngoài việc trải nghiệm gói bánh chưng, tìm hiểu những phong tục cổ truyền của Việt Nam, cùng nhau ăn uống, trò chuyện, gửi tới nhau những điều tốt đẹp, các bạn không quên “góp tết” bằng những món quà nhỏ, những bài hát, trò chơi đặc trưng của dân tộc mình.

Chợ tết của cộng đồng người Việt Nam tại Cộng hòa Liên bang Đức.

Mùi thơm của bánh chưng, của hương trầm... những hương vị đặc trưng của tết Việt quyện lẫn với hơi nồng của rượu vodka, nước kvas Nga càng làm cho ngày tết cổ truyền xa quê thêm đậm đà thương nhớ.

Thành phố cảng Rostock, Cộng hòa Liên bang Đức hơn 30 năm trước đã đón những công nhân Việt Nam sang hợp tác lao động, đặt nền móng cho cộng đồng người Việt Nam tại Rostock với gần 1.000 kiều bào. Ngày tết Nguyên đán không chỉ là phong tục truyền thống của cộng đồng người Việt mà còn là chuỗi các hoạt động văn hóa sôi nổi tại Rostock và vùng phụ cận. Anh Phạm Minh Đan, quê xã Nguyên Xá (Vũ Thư), Việt kiều tại thành phố Rostock cho biết: Năm 1988, tôi sang lao động và định cư tại Đức. Trước những biến động của chính trị, cuộc sống của kiều bào Việt Nam bên này gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, phát huy truyền thống con Lạc cháu Hồng cùng tinh thần đoàn kết, “tương thân, tương ái”, cộng đồng người Việt Nam tại mỗi vùng đều có những hoạt động thiết thực về vật chất, tinh thần giúp đỡ nhau từng bước vượt qua khó khăn, dần ổn định cuộc sống. Gia đình anh Đan đã đón gần 30 tết Nguyên đán tại Đức. Anh chia sẻ: Những năm đầu hàng hóa khan hiếm, miếng bánh chưng, củ dưa hành trong mâm cỗ tất niên là niềm mơ ước của nhiều người. Nhưng nay đã khác, những nhu yếu phẩm phục vụ ngày tết đã phong phú hơn nhiều, từ thứ nhỏ nhất như nắm lá mùi để nấu nước thơm đến gạo nếp, lá dong, hành củ, chuối xanh... được chuyển từ Việt Nam sang không thiếu thứ gì. Tết không chỉ là ngày nghỉ, tiễn năm cũ đã qua để đón năm mới với bao hy vọng tốt đẹp, tết còn là nỗi day dứt nhớ quê hương của những người con xa xứ chưa kịp về đoàn tụ. Bên cạnh việc sắm tết theo phong tục cổ truyền, để nâng cao đời sống tinh thần, kiều bào Việt Nam tại Rostock và vùng phụ cận lại sôi nổi tham gia nhiều hoạt động mang đậm bản sắc dân tộc do Hội Diên Hồng (một tổ chức chính trị, văn hóa của người Việt Nam hoạt động tích cực và có nhiều uy tín được chính phủ Đức ghi nhận) tổ chức. Tâm điểm của tết Nguyên đán là chương trình vui xuân đón tết cổ truyền được tổ chức thường niên. Bên cạnh các hoạt động như phiên chợ tết truyền thống Việt Nam, gói bánh chưng, ăn uống cộng đồng... còn là các chương trình văn nghệ đặc sắc với nhiều tiết mục biểu diễn như múa lân, ca nhạc, hài kịch, biểu diễn võ thuật... Gác lại những lo toan, bận mải, đêm văn nghệ vẫn ngọt ngào làn điệu chèo cổ, câu quan họ trao duyên, tha thướt bên những tà áo tứ thân, áo dài đằm thắm. Các hoạt động văn hóa của kiều bào Việt Nam tại Rostock và vùng phụ cận không những gìn giữ, duy trì những nét đẹp truyền thống của dân tộc mà còn giúp các thế hệ người Việt Nam sinh ra ở nước ngoài hiểu và trân trọng văn hóa cội nguồn của cha ông, thông qua đó giới thiệu và quảng bá văn hóa Việt Nam đến bạn bè quốc tế.

Thêm một mùa xuân mới đang về, đâu đó xa quê, người Việt nơi chân trời góc bể vẫn đang gìn giữ và duy trì những phong tục tết cổ truyền. Tết nơi xứ người không chỉ có bánh chưng xanh, mai vàng, đào thắm mà trong tuyết giá và gió lạnh vẫn nồng ấm tình dân tộc, nghĩa đồng bào.

Trịnh Cường