Đây là một quyết định rất hợp lòng dân và đúng đắn trong việc cải cách thủ tục hành chính. Tuy nhiên, việc bỏ hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân không có nghĩa là buông lỏng quản lý.

Không buông lỏng quản lý

Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, để rộng đường dư luận, Bộ Công an đã tổ chức họp báo về việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công dân nhằm giải đáp thắc mắc của dư luận về phương án bỏ sổ hộ khẩu và chứng minh thư nhân dân. 

Tại buổi họp báo, Trung tướng Trần Văn Vệ, Quyền Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát khẳng định: Việc bỏ sổ hộ khẩu không có nghĩa là bỏ việc quản lý dân cư mà là thay thế hệ thống quản lý từ thủ công bằng giấy tờ (sổ hộ khẩu giấy) sang quản lý bằng công nghệ thông tin hiện đại nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Về lộ trình bỏ sổ hộ khẩu giấy, Chính phủ giao Bộ Công an thực hiện dự án trong vòng 2 - 3 năm. Khi cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoàn thành, các bộ, ngành sẽ sử dụng nguồn tài nguyên thông tin này. Bộ Công an dự kiến đến năm 2020 khi xong cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ đề xuất bỏ sổ hộ khẩu giấy. Khi cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thay thế sổ hộ khẩu giấy thì mỗi công dân sẽ có mã số định danh cá nhân riêng. Sau có mã số định danh, công dân khi đến các cơ quan nhà nước để giải quyết thủ tục hành chính chỉ cần đưa ra 3 thông tin cơ bản, gồm: họ tên, mã số định danh và chỗ ở và tra mạng sẽ ra hết dữ liệu, công dân không cần mang theo sổ hộ khẩu.

Đối với chứng minh thư nhân dân, hiện nay có ba loại đang được sử dụng và có giá trị như nhau gồm chứng minh nhân dân cũ (9 số), chứng minh nhân dân mới (12 số) và thẻ căn cước công dân. Năm 2014, Luật Căn cước công dân ra đời và tên chứng minh thư nhân dân đổi thành thẻ căn cước công dân. Hiện Bộ Công an đang tổ chức cấp thẻ căn cước cho công dân tại 16 tỉnh, thành phố và cấp chứng minh thư cho công dân tại 47 tỉnh, thành phố. Dự kiến khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện thì đến năm 2020 Bộ Công an sẽ tiến tới cấp thẻ căn cước công dân trên toàn quốc. Khi đó, căn cước công dân sẽ dần thay thế chứng minh thư nhân dân 9 số hiện nay.

Đại tá Bùi Đức Hải, Phó Giám đốc Công an tỉnh cũng khẳng định, việc bỏ hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân không có nghĩa là buông lỏng công tác quản lý. Công tác quản lý dân cư vẫn diễn ra bình thường, thậm chí là chặt chẽ hơn trên cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã được Bộ Công an, các cấp, ngành thực hiện, thẩm tra. Trong tất cả những vấn đề quản lý xã hội thì việc quản lý con người là khó nhất. Tuy nhiên, khi công nghệ thông tin phát triển mạnh thì việc quản lý con người cũng trở nên dễ dàng hơn chứ không phải đến mức là người dân mỗi khi ra đường là phải mang rất nhiều loại giấy tờ để cùng một lúc phải kiểm tra. Việc quản lý con người có thể thông qua việc tích hợp tất cả các dữ liệu lại và được cơ quan chức năng kiểm tra thông qua hệ thống máy tính. Hiện nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc quản lý dân cư được nhiều nước thực hiện rất hiệu quả, vì vậy, khi thực hiện việc bỏ sổ hộ khẩu và chứng minh thư nhân dân, cơ quan quản lý không có áp lực gì lớn. 

Việc bỏ sổ hộ khẩu và chứng minh thư nhân dân được Chính phủ giao Bộ Công an căn cứ nội dung phương án đơn giản hóa thủ tục hành chính trong phạm vi thẩm quyền chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan có liên quan chịu trách nhiệm sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ thủ tục hành chính, giấy tờ công dân quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật để ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành phù hợp với thời điểm hoàn thành, vận hành của cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và dự kiến được thực hiện vào năm 2020.

Quyết định hợp lòng dân

Nghị quyết số 112/NQ-CP của Chính phủ có hiệu lực ngay từ ngày ký ban hành. Nghị quyết là tiền đề quan trọng để thực hiện lộ trình đơn giản hóa thủ tục hành chính, khắc phục tình trạng một công dân phải dùng nhiều loại giấy tờ như hiện nay; có giá trị đột phá cho sự phát triển của chính phủ điện tử, quản lý dân cư khoa học hơn. Nghị quyết thông qua đã nhận được sự hoan nghênh, hưởng ứng tích cực của các tầng lớp nhân dân Thái Bình. 

Bà Nguyễn Thị Hồng, Bí thư Chi bộ tổ 7, phường Trần Lãm (thành phố Thái Bình) cho rằng: Chính phủ đã có thêm quyết định hợp lòng dân, giúp mọi người được quyền tự do cư trú, đỡ tốn kém, phiền hà. Khi bỏ hộ khẩu, chắc chắn ban đầu cơ quan quản lý và người dân sẽ phải đối mặt với một số khó khăn như xác định mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ, con và làm thẻ căn cước công dân, tuy nhiên việc này sẽ sớm được giải quyết nếu có sự phối hợp tích cực giữa công dân với cơ quan quản lý nhà nước.

Theo ông Đinh Công Hưng, Trưởng Văn phòng công chứng Đinh Công Hưng (thành phố Thái Bình): Hộ khẩu và chứng minh thư nhân dân là 2 giấy tờ rất quan trọng trong danh mục thủ tục hành chính được quy định trong các giao dịch cụ thể là việc chuyển đổi, cho, tặng đất đai. Hai loại giấy tờ này được ghi trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của công dân. Do đó, khi bỏ hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân, khi thực hiện các giao dịch thì các cơ quan chức năng phải có trách nhiệm kiểm tra các dữ liệu, thông tin về việc chuyển đổi, đồng thời phải thực hiện việc giải quyết các thủ tục liên quan như người đồng sở hữu, người được thừa kế… Hiện tại, các giao dịch về thủ tục sang nhượng đất đai đối với công dân vẫn bắt buộc phải có hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân. Nếu thay đổi như vậy thì Luật Đất đai cũng sẽ phải điều chỉnh; các vấn đề, chính sách có liên quan tới hộ gia đình cũng phải thay đổi và điều chỉnh cho phù hợp.

Theo một đồng chí lãnh đạo công an phường tại thành phố Thái Bình: Bỏ hộ khẩu và chứng minh thư nhân dân đã giảm thủ tục hành chính thuận tiện cho công dân trong các giao dịch, tuy nhiên sẽ nảy sinh bất cập trong công tác bảo đảm an ninh trật tự. Khi làm nhiệm vụ kiểm tra hành chính một đối tượng nghi ngờ đến cư trú bất hợp pháp trên địa bàn, công an phường chỉ cần kiểm tra chứng minh thư nhân dân của công dân là biết người đến đó tên gì, sinh năm bao nhiêu, quê quán ở đâu. Khi mỗi người một mã định danh cá nhân thì phải có máy móc phương tiện mới tra cứu được, đối với các vùng sâu vùng xa, khi phương tiện kỹ thuật cũng như các dịch vụ viễn thông chưa đến được thì việc tra cứu cũng sẽ gặp khó khăn, nếu không giải quyết những bất cập đó sẽ ảnh hưởng đến công tác bảo đảm an ninh trật tự.

Ông Thiệu Nam Thái, Bí thư Ðảng ủy xã Dũng Nghĩa (Vũ Thư) Tôi thấy Nghị quyết số 112/NQ-CP của Chính phủ là một chủ trương đúng, góp phần đơn giản hóa các thủ tục hành chính trong xử lý các công việc, nhất là trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay. Tuy nhiên, đối với xã, phường, thị trấn chưa có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện Nghị quyết số 112 nên thời điểm này địa phương thực hiện tốt việc tuyên truyền, giải thích cho người dân hiểu rõ chủ trương của Chính phủ. Còn sau khi thực hiện, khó khăn, vướng mắc ở đâu chúng tôi sẽ kiến nghị với các ngành chức năng có phương án giải quyết kịp thời. Chị Trịnh Thị Hương, xã Thụy Liên (Thái Thụy) Tôi thấy việc bỏ sổ hộ khẩu, chứng minh thư cần được thực hiện theo lộ trình để người dân thích ứng với việc này. Từ trước đến nay, sổ hộ khẩu được coi là công cụ hữu ích để Nhà nước quản lý xã hội nên việc thay đổi một thói quen, một thủ tục đã ăn sâu vào nếp nghĩ của mỗi người không phải đơn giản. Trong khi đó, nếu bãi bỏ sổ hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân sẽ kéo theo sự thay đổi của nhiều văn bản luật liên quan. Theo tôi, cơ quan chức năng cần giải thích rõ để người dân hiểu về chủ trương này một cách thấu đáo, nhất là người dân vùng nông thôn, miền núi xa xôi khi việc tiếp cận thông tin qua báo, đài, internet còn hạn chế. Bà Nguyễn Thị Nương, tổ 7, phường Trần Lãm (thành phố Thái Bình) Tôi thấy Chính phủ quyết định bỏ hộ khẩu và chứng minh thư nhân dân thay bằng phương thức quản lý công dân qua cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là chủ trương đúng, tạo thuận lợi cho công dân trong việc đi lại ở trong và ngoài nước. Đây là phương thức quản lý hộ khẩu, quản lý công dân tiên tiến hiện đại, tuy nhiên trong quá trình triển khai thực hiện cần có lộ trình phù hợp. Từ trước tới nay, khi công dân thực hiện thủ tục về thừa kế tài sản, chuyển nhượng đất đai, một số chế độ chính sách đều phải xuất trình sổ hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân, vậy sau khi bỏ 2 loại giấy tờ này phải thay đổi như thế nào cho phù hợp. Vì vậy, trong quá trình thực hiện, các cơ quan chức năng cần lắng nghe ý kiến của người dân, kịp thời giải quyết những khó khăn, bất cập nảy sinh, nhằm vừa quản lý dân cư khoa học, hiện đại nhưng cũng phải tạo thuận lợi tối đa cho người dân.

Nhóm phóng viên