Lễ hội Lại Trì được tổ chức từ ngày 11 - 13/9 âm lịch hàng năm (cùng với ngày mở hội chùa Keo), trong quần thể: đình, đền, chùa Lại Trì, nơi thờ thiền sư Dương Không Lộ và phụ mẫu của Quốc sư.

Những cụ già trong làng vẫn truyền kể cho con cháu nghe về lịch sử của đại sư Không Lộ. Ngày ấy, Lại Trì (nay là xã Vũ Tây) còn là rốn của biển. Thuở nhỏ, đại sư Không Lộ từng ở đây đến năm 29 tuổi, ông xuống tóc xuất gia đầu Phật. Ông là một vị cao tăng đứng đầu phái thiền Quang Bích, giỏi phép thuật, có công dâng kế trị thủy, quai đê, chữa bệnh cho vua Lý Thái Tông nên được vua phong làm Quốc sư. Ông mất ngày 3/6 năm Hội Phong thứ 3 (1094). Sau khi Quốc sư viên tịch, nhân dân Vũ Tây đã lập đình tôn ông là Phúc Thần. Đình Lại Trì xưa là một trong những ngôi đình lớn của huyện Kiến Xương gồm cả đại đình, am từ, sông Rồng, bến Ngự, nơi nào cũng có đài các nguy nga. Chùa Lại Trì có cảnh trí rất đẹp và tĩnh mịch; đặc biệt, trong chùa có một cỗ khám lớn, chạm trổ tinh tế, lắp 2 tầng cửa võng, bệ chân quỳ dạ cá, bên trong đặt tượng Không Lộ thiền sư bằng đồng. Đây là pho tượng đồng lớn nhất tỉnh Thái Bình. Năm 2014, cụm di tích: đình, đền, chùa Lại Trì được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp bằng công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Đội chải nữ tham gia thi bơi chải.

Hiếm có nơi nào trong lễ hội làng lại tổ chức cuộc thi giọng hát hay như ở Vũ Tây. Cuộc thi đã thu hút rất nhiều người ở trong và ngoài xã đăng ký tham gia. Từ những ca sĩ chuyên nghiệp đến những người dân thường ngày chân lấm tay bùn, một nắng hai sương lăn lộn với ruộng đồng nay cùng đứng chung trên sân khấu cháy hết mình với giọng hát mộc mạc. Theo ban tổ chức lễ hội Lại Trì, cuộc thi nhằm khôi phục sinh hoạt văn hóa truyền thống của ông cha, giáo dục lớp trẻ tình yêu quê hương, kính trọng vị Phúc Thần, các anh hùng liệt sĩ ngã xuống vì sự no ấm, bình yên của đất nước và còn là dịp giao lưu, tăng thêm sự hiểu biết, siết chặt tình làng nghĩa xóm trong cộng đồng dân cư. Có lẽ vì thế, về hội làng Lại Trì hôm nay ai cũng cảm nhận được sự chân tình, nồng hậu của người dân nơi đây để rồi thêm lưu luyến khi ra về chờ ngày hội năm sau.

Các bậc cao niên chơi cờ tướng trong hội làng Lại Trì.

Rất nhiều du khách khi tham gia trải nghiệm, chiêm ngưỡng hội thi bơi chải tại lễ hội Lại Trì đều chung cảm nhận: đặc sắc, hấp dẫn, hào hứng và vui vẻ. Trước giờ đua chải, đội rước sẽ rước kiệu thánh từ đình ra bến Ngự. Con đường làng luôn chật kín người đi theo đoàn rước trong tiếng nhạc của dàn ngũ lôi, bát âm vừa linh thiêng vừa rộn ràng, náo nhiệt. Từ bến Ngự, các đội chải với những trai tráng, gái đảm của các làng đã sẵn sàng khua mái chèo cho thuyền lướt sóng đua vui. Sau tiếng trống hiệu lệnh, dòng sông Bơi trong xanh hiền hòa quanh năm tưới tốt cho khắp các cánh đồng như dậy sóng nâng những con thuyền độc mộc dài cả chục mét vun vút tiến về phía trước. Trong tiếng hò reo của hàng vạn người đứng hai bên bờ cổ vũ, mỗi tay chải đều ra sức đẩy nước cho thuyền lao đi trong trời thu nắng gió chan hòa. 

Chứng kiến màn đua, ông Trần Văn Hệ, năm nay gần 90 tuổi xúc động chia sẻ: Thời còn trẻ, tôi là một trong những tay chải có tiếng của làng. Để chuẩn bị cho mùa thi bơi chải, tôi và các thanh niên trong làng ngoài chuẩn bị tốt về sức khỏe còn tập trung luyện tập và nghe các cụ cao niên truyền dạy kỹ thuật chải làm sao để 10 người như một hợp lực chèo thuyền theo tiếng mõ chỉ đạo của thuyền trưởng để tạo sức mạnh đẩy thuyền lướt nhanh mà không bị lật. Vào cuộc thi, tuy rất mệt, mồ hôi nhễ nhại nhưng ai cũng vui và cảm thấy sảng khoái khi thuyền về đích. Người dân quê tôi luôn tâm niệm, thi bơi chải trước là rèn luyện sức khỏe để học tập, lao động sản xuất, sau là nhớ ơn những vị khai quốc công thần, những người vì dân, vì nước mà hy sinh. Hội thi cũng là một trong những hoạt động của lễ hội cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt bội thu, người người đoàn kết, yêu thương nhau.

Kết thúc hội thi bơi chải, buổi chiều ngày 12, đoàn rước lại đưa kiệu thánh từ bến Ngự về chùa Am để ngài thăm mẹ một đêm. Du khách tiếp tục được hòa mình vào các trò chơi mang đậm nét văn hóa truyền thống vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng như cờ người, tổ tôm điếm, bắt vịt… Đây thực sự là một điểm đến không thể bỏ qua của du khách thập phương khi về Thái Bình dự các lễ hội mùa thu.

Khắc Duẩn