Cùng với việc đổi mới kinh tế, Đảng và Nhà nước ta chủ trương đổi mới hệ thống chính trị, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân nhằm thực hiện tốt dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Để thực hiện các mục tiêu trên, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã quan tâm chỉ đạo: “...Cần phải mở rộng loại hình tư vấn pháp luật phổ thông, đáp ứng nhu cầu rộng rãi, đa dạng của các tầng lớp nhân dân nhằm góp phần nâng cao ý thức pháp luật và ứng xử pháp luật của công dân trong quan hệ đời sống hàng ngày...; cần nghiên cứu lập hệ thống dịch vụ tư vấn pháp luật không lấy tiền để hướng dẫn nhân dân sống và làm việc theo pháp luật”. Chỉ đạo này đã đặt dấu ấn quan trọng cho quá trình chuyển biến sâu sắc, mạnh mẽ và toàn diện trong nhận thức và hoạt động của đời sống pháp luật, tạo tiền đề chính trị và nhận thức cho sự ra đời và phát triển của công tác trợ giúp pháp lý (TGPL). Hệ thống tổ chức TGPL cho người nghèo và đối tượng chính sách được thành lập theo Quyết định số 734/TTg ngày 6/9/1997 của Thủ tướng Chính phủ đã khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước ta trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân được ghi nhận trong Hiến pháp. Chủ trương này hoàn toàn phù hợp với truyền thống, đạo lý của dân tộc Việt Nam “Lá lành đùm lá rách”, “Đền ơn đáp nghĩa”, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ ta trong việc thực hiện dân chủ, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước và xã hội đối với người nghèo và đối tượng chính sách trong việc tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với pháp luật.

Ngày 5/3/1998, UBND tỉnh Thái Bình đã ban hành Quyết định số 68/QĐ-UB thành lập Trung tâm Trợ giúp pháp lý của Nhà nước tỉnh Thái Bình (nay là Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Thái Bình). Sau khi thành lập, cùng với việc triển khai thực hiện hệ thống văn bản pháp luật về TGPL do trung ương ban hành, UBND tỉnh đã kịp thời ban hành các văn bản phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ TGPL trong từng thời kỳ. Ngày 13/6/2000, UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 18/2000/CT-UB về tăng cường công tác TGPL nhằm đẩy mạnh hoạt động TGPL trên địa bàn. Ngày 29/6/2006, Quốc hội đã thông qua Luật Trợ giúp pháp lý, đánh dấu bước chuyển về chất của công tác TGPL, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước, đồng thời thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước ta trong việc hỗ trợ về pháp lý cho nhân dân, đặc biệt là người nghèo và đối tượng chính sách.

 Để triển khai một cách kịp thời và toàn diện công tác TGPL trên địa bàn tỉnh, UBND tỉnh cũng đã ban hành Chỉ thị số 23/2006/CT-UBND ngày 19/12/2006 về triển khai thi hành Luật Trợ giúp pháp lý. Trên cơ sở pháp lý này, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Thái Bình đã từng bước được xây dựng, củng cố về tổ chức bộ máy, đội ngũ người thực hiện TGPL và triển khai thực hiện có hiệu quả các hoạt động TGPL trong phạm vi toàn tỉnh.

Một buổi trợ giúp pháp lý tại cơ sở.

Những ngày đầu thành lập Trung tâm chỉ có 3 biên chế, Giám đốc Trung tâm do Giám đốc Sở kiêm nhiệm, đến nay tổ chức bộ máy của Trung tâm đã được kiện toàn, ổn định, tổng số cán bộ, công chức, viên chức được giao là 16 người; Trung tâm có Giám đốc, Phó Giám đốc chuyên trách và 4 phòng chuyên môn gồm: Phòng Pháp luật hình sự - hành chính, Phòng Pháp luật dân sự - đất đai, Phòng Pháp luật lao động - xã hội và Phòng Hành chính - Tổng hợp. Nguồn nhân lực thực hiện TGPL bước đầu đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, hiện nay Trung tâm có 10 trợ giúp viên pháp lý và 90 cộng tác viên tham gia thực hiện TGPL.

Hệ thống tổ chức TGPL được mở rộng xuống cấp huyện, cấp xã thông qua mạng lưới các cộng tác viên và 12 câu lạc bộ TGPL nhằm cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí kịp thời và hiệu quả cho người dân có nhu cầu TGPL, góp phần tháo gỡ những vướng mắc về pháp luật, giảm bớt các tranh chấp, khiếu kiện kéo dài, xây dựng đoàn kết trong cộng đồng dân cư, củng cố lòng tin của người dân đối với chính quyền địa phương.

20 năm qua, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Thái Bình luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị được giao, ngày càng trở thành địa chỉ pháp lý tin cậy của người nghèo, đối tượng chính sách và các đối tượng đặc thù khác khi họ cần giúp đỡ về pháp luật. Trung tâm đã thực hiện được 19.521 vụ việc, trong đó 18.704 vụ việc tư vấn pháp luật, 804 vụ việc tham gia tố tụng và 13 vụ việc bằng các hình thức khác. Trong các vụ việc tham gia tố tụng có nhiều vụ việc điển hình do các trợ giúp viên pháp lý thực hiện đạt kết quả tốt, bảo vệ thành công quyền và lợi ích hợp pháp của người được TGPL.

Ngày 20/6/2017, Quốc hội đã thông qua Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi) đánh dấu một giai đoạn phát triển, đưa công tác TGPL lên một tầm cao mới với những yêu cầu mới. Để đáp ứng đòi hỏi thực tiễn của hoạt động TGPL, trong thời gian tới, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Thái Bình cần tập trung tăng cường truyền thông về hoạt động TGPL trên các phương tiện thông tin đại chúng; nâng cao năng lực, kỹ năng thực hiện TGPL của đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, đẩy mạnh các hoạt động nghiệp vụ, trong đó chú trọng thực hiện các vụ việc TGPL, tập trung hoạt động tham gia tố tụng nhằm bảo đảm quyền được TGPL của người dân; tích cực huy động các nguồn lực xã hội tham gia TGPL; tận dụng mọi sự quan tâm phối hợp, lãnh đạo, chỉ đạo để phát triển công tác TGPL, đặc biệt là cơ chế giám sát, phản biện xã hội để hoạt động TGPL phát huy hiệu quả, thực sự là địa chỉ tin cậy hỗ trợ người dân trong việc tiếp cận, khai thác và sử dụng pháp luật để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình, tham gia, giám sát việc thực hiện pháp luật về TGPL. Với những hoạt động nổi bật, nhiều năm liền Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Thái Bình được tặng bằng khen của UBND tỉnh, Bộ Tư pháp, giấy khen của Cục Trợ giúp pháp lý, năm 2011 được tặng bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt năm 2013 Trung tâm vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba.

20 năm xây dựng, phát triển và trưởng thành, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Tư pháp, Cục Trợ giúp pháp lý, của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và sự chỉ đạo trực tiếp của Sở Tư pháp, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Thái Bình đã bám sát định hướng của công tác TGPL là “luôn luôn đi cùng dân” để cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí tốt nhất cho đối tượng được TGPL, góp phần giữ vững ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, xứng đáng với ghi nhận của Thủ tướng Chính phủ khi đánh giá về công tác TGPL thời gian qua: “Công tác TGPL đã và đang trực tiếp hướng dẫn nhân dân sống, làm việc theo Hiến pháp, pháp luật, thực hiện nghĩa vụ công dân, giữ đoàn kết trong cộng đồng, bảo đảm cho các quyền của công dân được tôn trọng trong thực tế, góp phần ổn định trật tự xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Nhà nước, pháp luật, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội”.

Đinh Trọng Xá
Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp